Duathlon là gì: chạy – đạp – chạy và vì sao chạy hai lần lại khó

Duathlon là thể thức hai môn chạy – đạp xe – chạy: chạy một chặng, đạp xe, rồi chạy thêm một chặng nữa tới đích. Cự ly tiêu chuẩn của World Triathlon là 10 km chạy – 40 km đạp – 5 km chạy, bản sprint là 5 – 20 – 2,5 km. Nghe như ba môn bỏ phần bơi, nhưng thực tế nhiều người thấy duathlon khó hơn: chân phải chạy hai lần, và lần chạy thứ hai đến khi cơ đã mỏi vì cả chạy lẫn đạp.

Duathlon gồm những chặng nào

Một cuộc duathlon có ba chặng và hai lần chuyển tiếp:

1. Chạy lần một: xuất phát cùng nhau hoặc theo đợt, chạy đến khu chuyển tiếp.
2. Chuyển tiếp thứ nhất: đội mũ bảo hiểm, cài quai, lấy xe, dắt xe ra vạch lên xe.
3. Đạp xe: chặng dài nhất về quãng đường và thời gian.
4. Chuyển tiếp thứ hai: xuống xe ở vạch, dựng xe đúng chỗ, tháo mũ, đổi giày nếu đạp bằng giày khoá.
5. Chạy lần hai: ngắn hơn chặng đầu, về đích.

Đồng hồ chạy liên tục từ phát lệnh tới vạch đích. Thời gian chuyển tiếp nằm trong tổng thời gian, và bảng kết quả thường tách riêng từng chặng để người thi biết mình mất giờ ở đâu.

Các cự ly duathlon

Có một quy luật dễ nhận ra: chặng chạy đầu dài hơn chặng chạy sau, thường gấp đôi. Lý do là chặng đầu chạy khi chân còn tươi, chặng sau chạy khi chân đã gánh cả hai môn trước. Ở đầu dài, giải Powerman ở Zofingen (Thuỵ Sĩ) được xem là một trong những cuộc duathlon khắc nghiệt và lâu đời nhất, với đường đạp nhiều dốc qua vùng đồi.

Vì sao chạy hai lần lại khó

Chạy lần một: cái bẫy của sự hưng phấn

Xuất phát duathlon trông giống một giải chạy 10 km hay 5 km. Đám đông lao đi, nhịp chân nhanh, ai cũng muốn bám nhóm đầu. Người chạy giỏi dễ chạy chặng một như thể nó là cả cuộc đua. Nhưng đây mới là một phần ba. Chạy hết sức ở chặng đầu khiến cơ đùi trước và bắp chân tích mỏi, rồi trả giá ở chặng đạp và nhất là chặng chạy cuối.

Chặng đạp: cơ chạy không được nghỉ thật

Đạp xe dùng nhiều cơ đùi trước, mông và cơ quanh đầu gối — trùng với những nhóm cơ đã làm việc khi chạy. Khác với ba môn, nơi chặng bơi dùng chủ yếu thân trên, duathlon bắt đôi chân gánh từ đầu tới cuối. Người mới hay nghĩ đạp xe là lúc "nghỉ chân" rồi đạp quá mạnh; thật ra chặng đạp là chỗ quyết định chân còn bao nhiêu cho chặng cuối.

Chạy lần hai: chân như cục gỗ

Ai từng xuống xe chạy ngay đều biết cảm giác này: chân cứng, bước ngắn, nhịp tim cao mà tốc độ thấp. Đó là vì cơ vừa quen chuyển động tròn, liên tục của bàn đạp phải đổi sang chuyển động tiếp đất có va chạm. Ở duathlon, cảm giác đó đến với đôi chân đã chạy một chặng từ trước, nên nặng hơn ba môn. Vài trăm mét đầu thường là khó nhất; sau đó cơ thể dần tìm lại nhịp.

Chiến lược giữ sức của người thi duathlon

Không có công thức chung cho mọi người, nhưng những nguyên tắc sau được nhiều huấn luyện viên đa môn nhắc tới:

• Chặng một chạy dưới sức: chậm hơn một chút so với tốc độ bạn chạy riêng cự ly đó trong một giải chạy. Mất vài chục giây ở đây có thể tiết kiệm vài phút ở chặng cuối.
• Đạp đều, không giật: tránh lên dốc bằng những cú đạp nặng đứng trên pedal. Giữ guồng chân vừa phải, thả lỏng ở đoạn xuôi.
• Mấy phút cuối chặng đạp đạp nhẹ hơn, guồng nhanh hơn, để máu lưu thông lại và chân bớt cứng trước khi chạy.
• Chặng hai bắt đầu bằng bước ngắn, tần số cao, rồi mới dài dần. Đừng nhìn đồng hồ mà hoảng vì tốc độ ở km đầu.

Ăn uống trong cuộc duathlon dài thì đọc ở phần dinh dưỡng của wiki; ở đây chỉ nhắc rằng chặng đạp là lúc dễ uống nhất.

Luật cần biết: xe đạp, mũ, núp gió

Duathlon chính thức theo luật thi đấu của World Triathlon, nên phần luật đạp xe giống ba môn:

• Mũ bảo hiểm phải đội và cài quai trước khi chạm vào xe ở khu chuyển tiếp, và chỉ được tháo sau khi xe đã dựng lại vào giá. Đây là lỗi người mới bị phạt nhiều nhất.
• Lên xe và xuống xe đúng vạch. Trong khu chuyển tiếp chỉ được dắt xe, không được đạp.
• Núp gió: các giải đỉnh cao (cá nhân ưu tú, vô địch thế giới) thường cho núp gió; đa số giải phong trào và nhóm tuổi thì cấm, phải giữ khoảng cách với xe phía trước và vượt trong thời gian quy định. Con số khoảng cách và thời gian vượt theo luật hiện hành, mỗi giải công bố trong điều lệ.
• Đường đua: theo đúng làn được phân, tuân thủ hướng dẫn của trọng tài và cảnh sát giao thông nếu đường mở một phần.

Phạt từ nhắc nhở, phạt thời gian ở ô phạt đến truất quyền tuỳ lỗi; chi tiết theo điều lệ giải.

Duathlon dành cho ai

Duathlon hợp với:

• Người chạy bộ có xe đạp nhưng chưa bơi tốt hoặc ngại bơi ngoài trời.
• Người tập ba môn ở mùa nước lạnh hoặc khi không có chỗ bơi — nhiều nơi trên thế giới mở mùa giải bằng duathlon.
• Người sợ nước nhưng muốn trải nghiệm chuyển tiếp, đồ đạc, nhịp đua của đa môn.
• Nơi không có bãi bơi an toàn: ban tổ chức chỉ cần một vòng đường khép kín cho xe và một cung chạy.

Người nên thận trọng: ai có vấn đề đầu gối, cổ chân, hoặc đang hồi phục chấn thương do chạy. Duathlon dồn tải lên chân nhiều hơn ba môn. Như mọi thể thức sức bền, nên khám sức khoẻ trước giải đầu tiên, nhất là người trên 35–40 tuổi mới tập lại, có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường hoặc từng đau ngực, ngất khi gắng sức.

Đạp xe đường trường luôn phải đội mũ bảo hiểm, kể cả lúc tập. Khi tập trên đường mở, đi theo nhóm, có đèn, và tuân thủ luật giao thông.

Góc nhìn hôm nay

Thời đầu, thể thức chạy – đạp – chạy mang nhiều tên gọi khác nhau tuỳ nơi; cái tên duathlon dần thống nhất khi liên đoàn ba môn quốc tế đưa nó vào hệ thống giải của mình. Đừng nhầm với biathlon — đó là môn trượt tuyết kết hợp bắn súng. Ngày nay World Triathlon tổ chức giải vô địch duathlon thế giới, thường gộp với các thể thức khác trong một tuần lễ đa môn.

Ở Việt Nam, duathlon hợp với những vùng có đường vòng khép kín an toàn: khu đô thị mới, đường ven hồ, đường đèo được chặn tạm. Khí hậu nóng ẩm khiến chặng chạy thứ hai đặc biệt nặng nếu xuất phát muộn — chọn giải chạy sáng sớm là quyết định khôn.

Muốn làm tiếp: chạy một giải 5 km để biết tốc độ thật, tập vài buổi đạp xong chạy ngay 10–15 phút để quen cảm giác, và đọc kỹ phần luật mũ bảo hiểm – khu chuyển tiếp trong điều lệ giải bạn định thi.