Nhảy sào trong mười môn: môn dễ mất trắng nhất và cách chọn mức xà

Nhảy sào là môn dễ "mất trắng" nhất trong mười môn phối hợp: hỏng ba lần liên tiếp ở mức xà đầu tiên là 0 điểm, và với người ở trình độ cao, con số mất đi tương đương gần trọn một môn thi. Vì thế, chọn mức xà mở đầu là quyết định chiến lược quan trọng nhất của ngày hai — vào thấp để chắc có điểm, hay vào cao để tiết kiệm sức, và chấp nhận rủi ro tới đâu.

Vì sao nhảy sào nguy hiểm cho bảng tổng

Hầu hết các môn trong mười môn đều có "sàn": chạy chậm thì vẫn có điểm, ném gần thì vẫn có điểm. Nhảy sào thì không. Chỉ có hai khả năng: qua được ít nhất một mức xà, hoặc không có điểm nào. Ba điều làm môn này rủi ro hơn hẳn:

• Nhiều biến số cùng lúc. Đà chạy, điểm cắm sào, độ cứng của sào, gió, độ mỏi. Chỉ một thứ lệch là hỏng lượt.
• Đứng thứ tám. Đến lúc này cơ thể đã qua bảy môn, sức mạnh tay vai và tốc độ chạy đà đều đã giảm so với lúc tươi.
• Biên độ điểm lớn. Ở trình độ cao, mỗi nấc 10 cm đổi ra khoảng ba mươi điểm; người nhảy 5,20 m và người nhảy 4,50 m cách nhau hơn hai trăm điểm chỉ ở một môn.

Cộng lại: đây là môn vừa nhiều điểm để thắng, vừa nhiều điểm để mất. Không môn nào khác trong mười môn có kiểu "tất cả hoặc không" gay gắt như vậy.

Luật nhảy sào riêng trong thi phối hợp

Thi phối hợp dùng phần lớn luật nhảy sào thông thường, với vài điểm khác:

1. Bước nâng xà cố định 10 cm suốt cuộc thi, không thu hẹp dần khi còn ít người như thi đơn môn.
2. Hỏng ba lần liên tiếp là dừng, tính liên tục qua các mức (hỏng một ở mức trước, hỏng hai ở mức sau vẫn là ba).
3. Được bỏ qua mức xà. Vận động viên chọn mức mở đầu tuỳ ý và có thể bỏ qua những mức trung gian.
4. Không qua được mức nào = 0 điểm cho môn này. Người đó vẫn được thi tiếp các môn sau, vì đã thực sự tham gia môn thi.

Ở các giải đông người, nhảy sào thường chia hai hố nhảy chạy song song, và môn này vẫn có thể kéo dài nhiều giờ. Thời gian chờ giữa hai lượt dài ngắn bất thường là một khó khăn riêng: người nhảy phải giữ cơ ấm và tập trung trong khi không biết chính xác bao giờ tới lượt.

Bài toán chọn mức mở đầu

Hãy hình dung một vận động viên có thành tích tốt nhất 4,90 m, ngày thường qua 4,50 m gần như chắc chắn. Anh ta có thể chọn:

Không có đáp án chung. Người đang dẫn xa thường chọn an toàn: một mức thấp chắc chắn, vì chỉ cần không mất trắng là giữ được vị trí. Người đang kém vài trăm điểm, không còn gì để mất, có thể chọn mạo hiểm. Huấn luyện viên ngồi trên khán đài và vận động viên dưới sân thường cùng tính lại sau mỗi lượt.

Một quy tắc người trong nghề hay nhắc: mức mở đầu phải là mức mình qua được vào ngày tệ nhất, không phải ngày tốt nhất.

Câu chuyện năm 1992: bài học đắt giá nhất

Ví dụ hay được kể nhất là Dan O'Brien (Mỹ). Năm 1992, anh là nhà vô địch thế giới mười môn và được kỳ vọng giành vàng Olympic Barcelona. Ở vòng tuyển chọn Olympic của Mỹ, anh bỏ qua các mức thấp, mở đầu nhảy sào ở 4,80 m — một mức anh thường qua — rồi hỏng cả ba lần. Môn sào 0 điểm, anh không lọt vào đội Olympic.

Phần sau của câu chuyện cũng là bài học: cùng năm đó anh lập kỷ lục thế giới mười môn, và bốn năm sau giành huy chương vàng Olympic Atlanta 1996. Sự kiện 1992 thường được dùng trong sách huấn luyện như minh chứng rằng trong mười môn, một quyết định chiến lược sai ở một môn có thể xoá sạch cả mùa giải — bất kể người đó giỏi tới đâu.

Người phối hợp tập sào khác người chuyên sào thế nào

Người chuyên nhảy sào dồn cả đời vào một môn; người phối hợp chia thời gian cho mười. Hệ quả là:

• Sào mềm hơn, an toàn hơn. Người phối hợp thường dùng sào phù hợp với mức họ nhảy ổn định, ưu tiên cảm giác chắc tay hơn là thử loại sào cứng hơn để đẩy giới hạn.
• Ưu tiên tính ổn định. Mục tiêu tập là qua được mức "an toàn" trong mọi điều kiện — mệt, gió ngược, trời lạnh — chứ không phải lập thành tích cá nhân.
• Dựa vào tốc độ có sẵn. Người phối hợp vốn chạy nhanh, nên tốc độ đà là lợi thế. Phần khó là sức mạnh và kỹ thuật thân trên sau bảy môn.

Nói về kỹ thuật cụ thể của nhảy sào — cầm sào, cắm sào, lộn người — là chuyện của các trang chuyên kỹ thuật nhảy ném. Ở đây chỉ cần hiểu: người phối hợp tập sào để không thua, sau đó mới tập để thắng.

Khi đang thi: đọc trận nhảy sào như người trong nghề

Vài chi tiết giúp người xem hiểu trận nhảy sào trong mười môn:

• Ai vào muộn (mức cao) là người tự tin hoặc đang liều. Xem thứ hạng của họ để đoán là trường hợp nào.
• Ai bỏ qua một mức sau khi đã hỏng một lần là đang "dồn" lượt hỏng lên mức cao hơn — một nước cờ để tiết kiệm sức.
• Khi một ứng viên huy chương hỏng hai lần ở mức đầu, cả sân im lặng: lượt thứ ba là lượt quyết định cả cuộc thi.

Góc nhìn hôm nay: học từ nhảy sào cho mọi môn phối hợp

Bài học của nhảy sào áp dụng rộng hơn: trong thi nhiều môn, tránh số không quan trọng hơn đạt đỉnh. Người tập phong trào thử phối hợp điền kinh ở câu lạc bộ thì đừng tự tập nhảy sào khi chưa có huấn luyện viên, hố đệm đúng chuẩn và sào hợp cân nặng — đây là môn có nguy cơ chấn thương nặng nếu rơi ngoài đệm. Nhiều giải phong trào cho người lớn thay nhảy sào bằng môn khác chính vì lý do an toàn; hãy đọc điều lệ trước.