Hai môn phối hợp chạy – bơi (aquathlon): luật, cự ly và dành cho ai

Aquathlon là hai môn phối hợp chạy và bơi, thi liền một mạch, đồng hồ không dừng giữa hai môn. Dạng phổ biến của World Triathlon là chạy 2,5 km – bơi 1 km – chạy 2,5 km; nhiều giải phong trào làm gọn hơn thành bơi trước, chạy sau. Đây là cửa vào nhẹ nhất của thế giới đa môn: không cần xe đạp, không cần khu để xe, phù hợp với người bơi được và chạy được nhưng chưa sẵn sàng cho ba môn.

Aquathlon gồm những gì

Tên gọi ghép từ "aqua" (nước) và đuôi "-thlon" của các môn phối hợp. Trong tiếng Việt, người ta hay gọi là "hai môn phối hợp chạy – bơi" hoặc "hai môn bơi – chạy" tuỳ thứ tự. Cái cốt lõi giống mọi thể thức đa môn: một người làm hết các phần, thời gian tính từ phát lệnh đến vạch đích, gồm cả lúc chuyển từ chạy sang bơi và ngược lại.

Có hai dạng hay gặp:

• Chạy – bơi – chạy: dạng chuẩn ở các giải vô địch của World Triathlon. Người thi chạy một đoạn, xuống nước bơi, lên bờ chạy tiếp tới đích.
• Bơi – chạy: dạng hai chặng, thường gặp ở giải phong trào, giải câu lạc bộ, giải học sinh. Gọn, dễ tổ chức, chỉ cần một lần chuyển tiếp.

Ban tổ chức cũng có thể đổi thứ tự theo điều kiện nước. Khi nước lạnh, chạy trước rồi mới xuống nước khiến người thi bị sốc nhiệt và chuột rút, nên một số giải chuyển sang bơi trước. Thứ tự cụ thể luôn ghi trong điều lệ từng giải.

Cự ly thường gặp

Không có một cự ly duy nhất cho mọi giải. Bảng dưới gom các dạng hay thấy để người đọc hình dung; con số cụ thể luôn theo điều lệ giải.

Ở dạng chạy – bơi – chạy chuẩn, tổng thời gian của người thi tốt chỉ khoảng nửa giờ trở lại; người phong trào mất lâu hơn đáng kể. Cái hay là cự ly ngắn nên cường độ cao: aquathlon là cuộc đua tốc độ, không phải cuộc đua chịu đựng.

Luật cơ bản cần biết

Aquathlon chính thức chạy theo bộ luật thi đấu của World Triathlon (luật chung cho các thể thức đa môn của liên đoàn), giải phong trào thường áp dụng phiên bản rút gọn. Những nguyên tắc người mới hay vấp:

Chuyển tiếp tính vào thời gian

Từ lúc chạm vạch kết thúc chạy đến lúc xuống nước là thời gian của bạn. Cởi giày, đeo kính, đội mũ bơi, gửi đồ đúng chỗ quy định — tất cả đều đang tính giờ. Đồ phải để trong khu vực được chỉ định, không vứt dọc đường.

Số đeo và mũ bơi

Khi chạy, số đeo phải nhìn thấy được ở phía trước. Khi bơi, nhiều giải không cho đeo số (dây số vướng nước) và nhận diện bằng mũ bơi đánh số hoặc số viết lên tay. Mũ bơi do ban tổ chức phát thường bắt buộc, vì đó là thứ cứu hộ nhìn thấy đầu tiên trên mặt nước.

Đồ bơi giữ nhiệt

Có được mặc wetsuit hay không phụ thuộc nhiệt độ nước và cự ly bơi, theo luật hiện hành của World Triathlon; mỗi giải công bố trong điều lệ và thường thông báo lại sáng ngày thi. Ở dạng chạy – bơi – chạy, mặc wetsuit kéo dài thời gian chuyển tiếp đáng kể, nên nhiều người thà bơi bằng bộ thi.

Lỗi hay gặp

• Chạy tắt đường, không đi qua đủ cổng hay phao quay.
• Vứt cốc nước, vỏ gói năng lượng ngoài khu vực cho phép.
• Cởi đồ thi để lộ thân trên ở nơi điều lệ cấm.
• Nhận trợ giúp từ người ngoài (đưa đồ, chạy kèm).

Giải chính thức có trọng tài với các mức phạt từ cảnh cáo tới phạt thời gian hoặc truất quyền; cách phạt cụ thể theo luật hiện hành, xem điều lệ giải.

Cái khó thật sự: chạy xong rồi bơi

Người chỉ bơi hoặc chỉ chạy thường đánh giá thấp chỗ nối. Chạy làm nhịp tim lên cao, máu dồn xuống chân. Vừa xuống nước, cơ thể phải chuyển ngay sang dùng vai, lưng và thở theo nhịp sải tay. Cảm giác hụt hơi trong 100–200 m đầu rất phổ biến, nhất là khi nước mát.

Những điều người thi aquathlon lâu năm hay làm:

• Đoạn chạy đầu không dốc sức hết. Lên tới bờ với hơi thở còn kiểm soát được thì bơi nhanh hơn nhiều so với lao xuống nước khi thở dốc.
• Bơi mấy chục mét đầu nhẹ, đổi thở hai bên cho nhịp ổn rồi mới tăng.
• Lên bờ chạy chậm vài trăm mét để chân "tỉnh lại". Sau khi nằm ngang trong nước, đứng dậy chạy dễ bị choáng nhẹ, chân như không phải của mình.

Cách tập phần nối này (bài tập ghép chạy – bơi) thuộc phần tập luyện đa môn; ở đây chỉ cần biết rằng chỗ nối là nơi người mới mất nhiều thời gian nhất và cũng là nơi dễ tiến bộ nhất.

Aquathlon dành cho ai

Thể thức này đặc biệt hợp với mấy nhóm người:

• Người chạy bộ biết bơi muốn thử đa môn mà chưa có xe đạp, hoặc chưa tự tin đạp xe trên đường đóng một phần.
• Người bơi phong trào muốn có thêm mục tiêu ngoài bể bơi.
• Học sinh, sinh viên: chi phí đồ đạc thấp, tổ chức được ngay trong khu thể thao có bể bơi.
• Người tập ba môn dùng aquathlon làm buổi thi thử phần bơi và chuyển tiếp ở mùa không có giải ba môn.

Điều kiện tối thiểu: bơi được liên tục, bình tĩnh, gấp rưỡi tới gấp đôi cự ly bơi của giải trong bể; chạy được cự ly chạy mà không phải đi bộ quá nhiều. Bơi ngoài trời khác bể bơi: không có thành bể để bám, không thấy đáy, có người bơi va vào mình. Nếu giải bơi ở hồ hay biển, hãy tập bơi ngoài trời vài lần có người đi kèm trước ngày thi — tuyệt đối không bơi một mình.

Sức khoẻ và an toàn

Aquathlon ngắn nhưng cường độ cao, lại có phần bơi — nơi một sự cố tim mạch hay hoảng loạn trở nên nguy hiểm hơn trên cạn. Nên khám sức khoẻ trước khi đăng ký giải sức bền đầu tiên, nhất là người trên 35–40 tuổi mới tập lại, người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, đang mang thai, hoặc từng choáng, ngất, đau ngực khi gắng sức.

Trong lúc thi:

• Thấy đau ngực, khó thở bất thường, choáng váng: dừng ngay, giơ tay vẫy cứu hộ khi đang dưới nước, báo trọng tài khi trên cạn.
• Chuột rút khi bơi: lật ngửa, thả nổi, ra hiệu cho cứu hộ. Bám phao hay thuyền cứu hộ để nghỉ thường được phép miễn là không dùng nó để tiến lên — xem điều lệ.
• Thấy người khác gặp nạn: báo cứu hộ, đừng tự lao vào kéo nếu không được huấn luyện.
• Trường hợp ngừng thở, bất tỉnh: gọi 115 và báo đội y tế giải ngay.

Nắng nóng cũng là chuyện thật ở Việt Nam. Giải tổ chức sáng sớm là có lý do; đừng chạy đoạn đầu như đang thi 5 km.

Góc nhìn hôm nay: aquathlon ở đâu trong bức tranh đa môn

Trên thế giới, aquathlon có giải vô địch riêng, thường tổ chức chung trong các tuần lễ đa môn của World Triathlon cùng duathlon, aquabike, cross triathlon. Nó không phải môn Olympic và cũng không cần phải là: giá trị lớn nhất của nó nằm ở phong trào. Một câu lạc bộ có bể bơi và một con đường chạy là đủ để tổ chức.

Ở Việt Nam, những nơi có bãi biển dài, nước ấm quanh năm như Đà Nẵng, Khánh Hoà, Gia Lai hay đặc khu Phú Quốc (An Giang) rất hợp để chạy trên cát cứng rồi bơi vịnh, miễn có cứu hộ và phao dẫn đường. Nhiều trường học và câu lạc bộ cũng làm dạng bơi trong bể rồi chạy quanh sân, an toàn và dễ kiểm soát.

Muốn làm tiếp: đọc phần luật chung của World Triathlon (có trên trang chính thức của liên đoàn), tìm câu lạc bộ ba môn hoặc bơi ngoài trời gần nhà để đi tập có nhóm, và thử một giải bơi – chạy ngắn trước khi nghĩ tới ba môn.