Ngày thứ nhất của mười môn phối hợp: năm môn và chiến lược giữ sức

Ngày thứ nhất của mười môn phối hợp gồm 100 m, nhảy xa, đẩy tạ, nhảy cao và 400 m — năm môn thiên về tốc độ và sức bật, kéo dài từ sáng tới tối. Chiến lược của ngày này không phải là "thắng từng môn" mà là ghi điểm chắc ở mọi môn, tránh mất trắng ở nhảy xa và nhảy cao, rồi chạy 400 m vừa đủ mạnh để không phá hỏng ngày hôm sau.

Một ngày dài hơn người xem tưởng

Trên truyền hình, mỗi môn chỉ chiếm vài phút. Thực tế, ngày đầu ở một giải lớn thường bắt đầu từ buổi sáng và kết thúc 400 m khi trời đã tối. Giữa các môn là những khoảng chờ: luật thi phối hợp yêu cầu, khi điều kiện cho phép, có khoảng nghỉ tối thiểu giữa hai môn liền nhau để vận động viên không phải chạy thẳng từ hố cát sang vòng tạ. Nhảy cao lại là môn kéo dài vì xà nâng từng nấc nhỏ.

Điều này đặt ra bài toán riêng cho người thi mười môn mà người thi đơn môn không gặp: làm sao bật lên đúng lúc năm lần trong một ngày, với những quãng nghỉ dài ngắn khác nhau. Họ khởi động lại trước từng môn, giữ ấm giữa các lượt, và học cách "tắt máy" trong lúc chờ để không đốt năng lượng vô ích. Chuyện ăn gì trong khoảng nghỉ là đề tài của danh mục dinh dưỡng; ở đây chỉ cần biết: bụng no căng trước nhảy cao là một sai lầm kinh điển.

100 m: mở màn bằng môn không có lần thứ hai

100 m là môn duy nhất trong ngày mà kết quả quyết định trong khoảng 10–12 giây. Không có lượt thử lại. Vận động viên mười môn chạy theo lượt (heat) gồm vài người, thứ hạng trong lượt không quan trọng, chỉ thời gian được quy ra điểm.

Chiến lược ở đây đơn giản nhưng có một bẫy: xuất phát phạm quy. Trong thi phối hợp, luật có quy định riêng về phạm quy xuất phát, mềm hơn chút so với thi đơn môn nhưng vẫn có thể dẫn tới bị loại khỏi lượt chạy. Mất điểm 100 m ngay môn đầu là mất cả nền móng của hai ngày. Vì vậy nhiều người chấp nhận xuất phát "an toàn" hơn một chút thay vì rình tiếng súng. Chi tiết luật phạm quy có trong bài về luật riêng của thi phối hợp.

Nhảy xa: lượt đầu phải có điểm

Trong phối hợp, nhảy xa chỉ có ba lượt, không phải sáu như thi đơn môn. Thêm vào đó, nếu cả ba lượt đều phạm quy (giẫm vạch), môn này được 0 điểm — một thảm hoạ mà ở mức đỉnh cao tương đương mất cả một môn thi.

Vì vậy, chiến lược điển hình là:

1. Lượt một: lấy điểm. Nhiều người lùi điểm bắt đầu chạy đà một chút, chấp nhận giậm cách ván một khoảng để chắc chắn có thành tích hợp lệ.
2. Lượt hai: đẩy lên. Khi đã có một thành tích "bảo hiểm", vận động viên chạy đà đúng mốc thường dùng.
3. Lượt ba: tuỳ tình hình. Nếu hai lượt trước tốt, có người bỏ luôn lượt ba để tiết kiệm sức cho đẩy tạ và nhảy cao.

Đây là chỗ thấy rõ khác biệt giữa người thi đa môn với người chuyên nhảy xa: người chuyên môn tối ưu cho một cú nhảy tốt nhất; người phối hợp tối ưu cho tổng điểm, nên một cú nhảy thiếu vài phân mà chắc chắn còn đáng giá hơn một cú mạo hiểm.

Đẩy tạ: nhịp nghỉ của đôi chân

Đẩy tạ cũng ba lượt. Với nhiều vận động viên mười môn có thể hình thiên tốc độ, đây là môn "giữ điểm" chứ không phải môn "ăn điểm". Người nặng ký, khoẻ thân trên thì ngược lại, coi đây là nơi gỡ lại phần đã thua ở 100 m.

Về chiến lược, đẩy tạ ít rủi ro mất trắng hơn nhảy xa vì phạm quy (bước ra khỏi vòng, tạ rơi ngoài vùng) ít xảy ra với người có kỹ thuật ổn định. Nhưng lượt đầu vẫn nên là lượt chắc. Với chân, đây là lúc tương đối nhẹ nhõm trước khi trở lại với lực bật ở nhảy cao.

Nhảy cao: chọn mức xà mở đầu là nước cờ đầu tiên

Trong thi phối hợp, xà nhảy cao nâng 3 cm mỗi lần, cố định suốt cuộc thi, và vẫn áp dụng luật hỏng ba lần liên tiếp là dừng. Vận động viên được phép bỏ qua một mức xà để vào ở mức cao hơn.

Chọn mức mở đầu là quyết định chiến lược đầu tiên của ngày. Vào quá thấp thì phải nhảy nhiều lần, tốn sức và thời gian chờ kéo dài; vào quá cao thì có nguy cơ hỏng ba lần ngay mức đầu — 0 điểm, và gần như chắc chắn hết hy vọng huy chương. Kinh nghiệm chung là mở đầu ở mức mình qua được gần như chắc chắn kể cả khi đang mệt, rồi để bước nâng 3 cm đưa mình lên dần.

Nhảy cao cũng là môn mà thể hình quyết định nhiều: người cao, nhẹ có lợi rõ. Trong mười môn, đây hay là môn làm xáo trộn bảng tổng sau 100 m và nhảy xa.

400 m: chạy để không làm hỏng ngày mai

400 m khép lại ngày một, thường vào buổi tối. Đây là môn đau nhất về cảm giác: đoạn 100 m cuối, chân nặng như chì vì axit lactic tích tụ. Với người phối hợp, câu hỏi là chạy bao nhiêu phần trăm sức.

Ở đỉnh cao, hầu như ai cũng chạy hết sức vì 400 m là một trong những môn "đáng điểm" — mỗi phần mười giây đổi ra điểm đáng kể. Nhưng người phong trào hay người mới thi nên nhớ một điều: ngày hai mở đầu bằng 110 m rào vào buổi sáng. Chạy 400 m quá sức, cộng với ngủ kém vì hưng phấn, dễ khiến buổi sáng hôm sau chân cứng, rào vấp.

Những người dẫn đầu sau ngày một thường là người có tốc độ: họ ăn điểm ở 100 m, nhảy xa và 400 m. Đó là lý do bảng tổng sau năm môn không nói hết câu chuyện.

Tóm lược chiến lược ngày một

Góc nhìn hôm nay: tập dượt "một ngày năm môn"

Với người tập phong trào hoặc học sinh muốn thử, cách hay nhất để hiểu ngày một là tự làm một buổi tập mô phỏng: năm môn theo đúng thứ tự, có khoảng nghỉ, ghi thành tích từng môn. Sẽ thấy ngay cảm giác khởi động lại lần thứ tư khó thế nào. Nhưng nhảy cao và các môn ném cần có huấn luyện viên và dụng cụ đạt chuẩn — đệm nhảy, vòng ném có lưới — chứ không tự làm ở sân trường không có đệm. Thi sức hai ngày cũng là gánh nặng thật với tim mạch và khớp; người mới quay lại tập sau nhiều năm, nhất là trên 35–40 tuổi, nên khám sức khoẻ trước.