Šebrle, Eaton, Mayer: những người vượt mốc 9.000 điểm mười môn

Mốc 9.000 điểm mười môn được vượt lần đầu bởi Roman Šebrle (Séc) với 9.026 điểm ở Götzis năm 2001. Sau đó Ashton Eaton (Mỹ) nâng kỷ lục lên 9.039 rồi 9.045, và Kevin Mayer (Pháp) đẩy lên 9.126 điểm ở Talence năm 2018, kỷ lục thế giới tính tới 2025. Tính tới 2025, chỉ bốn người từng vượt 9.000: ba người trên và Damian Warner (Canada).

Vì sao 9.000 là một bức tường

Mười môn có mười nội dung, nên 9.000 điểm tương đương trung bình 900 điểm mỗi môn. Theo bảng điểm World Athletics, 900 điểm ở một môn đã là thành tích rất cao đối với VĐV phối hợp. Để vượt 9.000, người thi phải đạt mức đó ở gần như mọi môn trong hai ngày, không được có môn nào hụt nặng. (Cách quy thành tích ra điểm được giảng ở danh mục Cách tính điểm.)

Từ khi bảng điểm hiện hành ra đời giữa thập niên 1980, các VĐV hàng đầu nhích dần từ khoảng 8.800 lên gần 9.000. Bức tường này đứng vững suốt hơn một thập kỷ.

Những người đến sát: Dan O'Brien và Tomáš Dvořák

Đầu thập niên 1990, Dan O'Brien (Mỹ) lập kỷ lục thế giới 8.891 điểm ở Talence năm 1992. Đó là kỷ lục đứng suốt nhiều năm, và O'Brien trở thành hình mẫu VĐV mười môn của cả một thế hệ.

Năm 1999, Tomáš Dvořák (Séc) đạt 8.994 điểm ở Praha, chỉ thiếu 6 điểm để chạm mốc 9.000. Sáu điểm trong mười môn nhỏ tới mức có thể chỉ là vài phần trăm giây ở 100 m hoặc một vài centimet ở nhảy xa. Câu chuyện Dvořák cho thấy bức tường 9.000 khó tới mức nào: một VĐV xuất sắc, ở phong độ cao nhất, vẫn dừng ngay sát vạch.

Bốn người đã vượt 9.000 điểm

Roman Šebrle, Götzis 2001: lần đầu vượt 9.000

Năm 2001, ở giải Hypo-Meeting tại Götzis (Áo), Roman Šebrle, đồng hương và đồng đội của Dvořák, đạt 9.026 điểm. Lần đầu tiên trong lịch sử, một VĐV mười môn vượt 9.000. Nơi lập kỷ lục cũng có ý nghĩa: Götzis được coi là đất thánh của thi phối hợp, nơi các VĐV hàng đầu thế giới tụ hội mỗi mùa xuân.

Šebrle không chỉ có một ngày đẹp trời. Ông giành vàng Olympic Athens 2004, khẳng định đẳng cấp ở giải lớn nhất. Hai người Séc liên tiếp đứng ở đỉnh mười môn cũng cho thấy truyền thống thi phối hợp mạnh của nền điền kinh nước này.

Ashton Eaton: hai lần kỷ lục, hai lần vàng Olympic

Năm 2012, ở vòng tuyển chọn Olympic của Mỹ tại Eugene, Ashton Eaton đạt 9.039 điểm, phá kỷ lục của Šebrle. Cùng năm, ông giành vàng Olympic London 2012. Năm 2015, ở giải vô địch thế giới Bắc Kinh, ông tự nâng kỷ lục lên 9.045 điểm. Năm 2016, ông bảo vệ thành công tấm vàng Olympic ở Rio, trở thành người thứ ba sau Bob Mathias và Daley Thompson vô địch mười môn Olympic hai kỳ liên tiếp.

Eaton nổi bật ở các môn tốc độ và nhảy: 100 m, 400 m, nhảy xa, 110 m rào. Ở mười môn, các môn này cho điểm rất cao khi thành tích tốt, nên một VĐV nhanh như Eaton có thể tích luỹ lợi thế lớn ngay ngày đầu. Ông giải nghệ sau Rio, khi vẫn còn ở đỉnh cao.

Kevin Mayer, Talence 2018: 9.126 điểm

Kevin Mayer (Pháp) giành bạc Olympic Rio 2016 sau Eaton, rồi vô địch thế giới 2017. Tháng 9/2018, ở giải Décastar tại Talence (Pháp), Mayer đạt 9.126 điểm, phá kỷ lục của Eaton hơn 80 điểm. Đây là kỷ lục thế giới mười môn tính tới 2025.

Talence cũng là nơi O'Brien lập kỷ lục năm 1992, nên thành phố miền Tây Nam nước Pháp này có hai kỷ lục thế giới mười môn trong lịch sử. Sau kỷ lục, Mayer giành bạc Olympic Tokyo 2020 và vô địch thế giới lần nữa năm 2022.

Damian Warner: người thứ tư

Damian Warner (Canada) vượt mốc 9.000 năm 2021 và giành vàng mười môn Olympic Tokyo 2020 (tổ chức năm 2021). Ông là người thứ tư trong lịch sử vượt 9.000, và là người duy nhất trong bốn người không đến từ châu Âu hay Hoa Kỳ. Warner cũng là gương mặt quen thuộc ở Götzis, nơi ông thắng nhiều lần.

Bảng tóm tắt các mốc gần và vượt 9.000

Điều gì giúp họ vượt bức tường

• Tốc độ: cả bốn đều mạnh ở các môn chạy ngắn và nhảy, những môn cho điểm cao nhanh khi thành tích tốt.
• Không có môn hụt: vượt 9.000 đòi hỏi mọi môn đều ổn, đặc biệt nhảy sào và 1.500 m, hai môn dễ mất điểm.
• Chọn đúng giải: phần lớn các kỷ lục lập ở giải chuyên về phối hợp như Götzis, Talence hay giải tuyển chọn, nơi lịch thi hợp lý và cả cuộc thi xoay quanh VĐV phối hợp.
• Có đối thủ ngang tầm: thành tích cao thường đến khi có người đẩy nhau đi lên, như hai người Séc cuối thập niên 1990 hay Eaton và Mayer giữa thập niên 2010.

Vì sao mỗi người chỉ vượt 9.000 một hai lần

Nhìn bảng trên dễ thấy: ngay cả bốn người giỏi nhất cũng chỉ vượt 9.000 rất ít lần trong sự nghiệp. Lý do nằm ở bản chất mười môn. Một VĐV phối hợp đỉnh cao mỗi năm chỉ thi trọn mười môn vài lần, vì cơ thể cần nhiều tuần để hồi phục sau hai ngày thi. Trong vài cơ hội đó, chỉ cần gió ngược ở 100 m, mưa ở nhảy sào hay một cơn đau nhỏ ở đùi là tổng điểm tụt cả trăm. Rất nhiều cuộc thi mười môn của các VĐV hàng đầu kết thúc giữa chừng vì chấn thương, và họ chủ động bỏ để giữ sức cho giải sau.

Vì vậy, điểm cao nhất của một VĐV mười môn không chỉ nói về sức họ, mà còn về một ngày mà mọi thứ cùng thuận. Đó cũng là lý do mỗi lần có người đi trên nhịp kỷ lục, cả sân vận động dõi theo đến tận vòng cuối 1.500 m.

Góc nhìn hôm nay

Với người xem, theo dõi một VĐV đang đi "trên nhịp 9.000" là một trong những trải nghiệm hấp dẫn nhất của điền kinh. Các trang kết quả trực tiếp của World Athletics hiện điểm sau từng môn, và người bình luận hay so với nhịp của kỷ lục. Hãy xem Götzis vào khoảng cuối tháng 5, đầu tháng 6 hằng năm, hoặc nội dung mười môn ở các giải vô địch thế giới và Olympic.

Với người tập phong trào, các con số trên không phải để so mình, mà để hiểu cấu trúc: tổng điểm cao đến từ sự đồng đều. Người phong trào tăng điểm nhanh nhất thường bằng cách nâng môn yếu nhất, không phải mài thêm môn đã giỏi.