Nên dừng cuộc đua đa môn ngay khi có đau tức ngực, khó thở không giảm khi chậm lại, choáng hoặc sắp ngất, tim đập loạn, lú lẫn, lạnh run giữa trời nóng, ngừng đổ mồ hôi, hoặc hoảng không kiểm soát được dưới nước. Dừng lại, ra hiệu cho cứu hộ, trọng tài hay tình nguyện viên, nói rõ mình bỏ cuộc và vì sao. Thấy ai gục ngã thì báo ban tổ chức và gọi 115. Bỏ cuộc đúng lúc là một quyết định trưởng thành, không phải thất bại.
Mệt bình thường khác dấu hiệu nguy hiểm thế nào
Thi đa môn thì phải mệt. Chân nặng, thở dốc, muốn dừng nghỉ là cảm giác ai cũng có. Vấn đề là phân biệt được mệt với báo động. Một cách nghĩ đơn giản: mệt bình thường giảm khi chậm lại; dấu hiệu nguy hiểm không giảm, hoặc nặng thêm dù đã chậm lại.
| Cảm giác | Thường là mệt bình thường khi | Phải dừng khi |
|---|---|---|
| Thở dốc | Đỡ dần sau khi chậm lại một hai phút | Khó thở không đỡ, thở rít, cảm giác không lấy được hơi |
| Tim đập nhanh | Đều, giảm khi chậm lại | Đập loạn, dồn dập, hẫng nhịp, kèm choáng |
| Ngực | Không có cảm giác gì đặc biệt | Đau, tức, đè nặng, lan lên cổ, hàm, vai, tay |
| Đầu | Hơi mệt mỏi | Choáng, hoa mắt, tối sầm, đau đầu dữ dội, lú lẫn |
| Nhiệt | Nóng, đổ nhiều mồ hôi | Ngừng đổ mồ hôi, da nóng khô, hoặc lạnh run giữa trời nóng |
| Cơ | Mỏi, căng | Đau nhói đột ngột, không đứng được, sưng biến dạng |
| Dạ dày | Hơi khó chịu | Nôn liên tục, không uống được gì |
Bảng này là kiến thức phổ thông giúp anh chị biết khi nào phải hành động, không phải công cụ tự chẩn đoán. Khi nghi ngờ, coi như nguy hiểm và dừng.
Dấu hiệu theo từng chặng
Chặng bơi
Dưới nước là nơi nguy hiểm nhất vì không thể "ngồi xuống nghỉ". Những dấu hiệu phải xin trợ giúp ngay:
- Hoảng loạn, thở gấp, không thở ra được dưới nước dù đã thử lật ngửa.
- Uống nước, sặc liên tục.
- Chuột rút nặng không thả lỏng được.
- Đau ngực, choáng, cảm giác yếu đi đột ngột.
- Lạnh run không kiểm soát (nước lạnh hơn dự kiến).
Cách ra hiệu: giơ cao một tay và vẫy, hoặc theo đúng cách ban tổ chức hướng dẫn trong họp kỹ thuật. Lật ngửa nổi trong lúc chờ. Bám vào ván, phao, thuyền cứu hộ. Ở nhiều giải, bám nghỉ vào thuyền hay ván mà không tiến lên thì vẫn được bơi tiếp; nếu thấy không ổn thì nói rõ với cứu hộ là xin rút.
Một lưu ý: người đuối nước thật thường không vẫy tay la hét như trong phim — họ im lặng, đầu ngửa ra, miệng sát mặt nước. Nếu thấy người bên cạnh như vậy, báo cứu hộ ngay; đừng tự lao vào cứu nếu không được huấn luyện, vì người hoảng có thể kéo cả hai cùng chìm.
Chặng đạp
- Choáng, mắt mờ, mất thăng bằng — nguy cơ ngã xe kéo theo người khác.
- Sau cú ngã: đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, không nhớ chuyện vừa xảy ra — nghi chấn thương đầu, không được đạp tiếp dù thấy "vẫn ổn".
- Đau ngực, tim đập loạn.
- Mũ bảo hiểm nứt sau va chạm.
Dắt xe vào lề an toàn, ra khỏi làn đua, báo trọng tài hoặc tình nguyện viên ở điểm gần nhất.
Chặng chạy
- Đau tức ngực, khó thở không giảm khi đi bộ.
- Choáng, loạng choạng, nói lắp, lú lẫn — dấu hiệu sớm của sốc nhiệt hoặc vấn đề nghiêm trọng khác.
- Ngừng đổ mồ hôi, da nóng đỏ hoặc tái lạnh.
- Đau nhói đột ngột ở chân, không chịu được lực.
Wiki khocliet có bài riêng về đột tử khi chạy và tập trong nắng nóng; ở đây chỉ cần nhớ: những dấu hiệu trên không phải lúc để "cố thêm một km".
Cách bỏ cuộc cho đúng
- Dừng ở chỗ an toàn: ra khỏi làn đua, vào lề, chỗ có bóng mát nếu được.
- Báo người của ban tổ chức: trọng tài, tình nguyện viên, cứu hộ, đội y tế. Nói rõ tên, số đeo, mình bỏ cuộc vì sao, cảm thấy thế nào.
- Để y tế kiểm tra nếu có bất kỳ dấu hiệu nào ở bảng trên — kể cả khi đã thấy đỡ.
- Báo bỏ cuộc chính thức: nhiều giải yêu cầu giao chip hoặc báo tại bàn kết quả để ban tổ chức biết anh chị không còn trên đường đua. Nếu không báo, đội cứu hộ có thể đi tìm một người đã về nhà.
- Liên lạc người thân qua điện thoại gửi ở khu gửi đồ, hoặc nhờ ban tổ chức.
Khi thấy người khác gặp nạn
Người thi phong trào thường là những người đầu tiên chứng kiến sự cố. Việc nên làm:
- Gọi người: hô to, báo trọng tài, tình nguyện viên gần nhất. Nếu không thấy ai của ban tổ chức, gọi 115, nói rõ vị trí theo mốc của cung đường.
- Nếu người đó bất tỉnh, không thở hoặc thở bất thường: người đã học sơ cứu thì bắt đầu ép tim; nhiều giải có máy khử rung tự động (AED) ở trạm y tế — nhờ người khác chạy đi lấy. Người chưa học thì làm theo hướng dẫn của tổng đài 115 qua điện thoại.
- Không cho uống, không tự di chuyển người nghi chấn thương đầu, cổ sau cú ngã xe, trừ khi ở nơi nguy hiểm.
- Ở lại cho tới khi có người của ban tổ chức hoặc y tế tiếp nhận.
Không ai trách anh chị vì mất vài phút để giúp người khác. Nhiều giải còn ghi nhận việc này.
Chuẩn bị trước để quyết định dễ hơn
- Khám sức khoẻ trước khi thi sức bền, nhất là khi trên 35–40 tuổi mới tập lại, có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, từng ngất hoặc đau ngực khi gắng sức. Bác sĩ sẽ cho biết dấu hiệu nào cần đặc biệt để ý với riêng anh chị.
- Khai phiếu y tế của giải đầy đủ: bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, người liên hệ khẩn cấp. Nhiều người ghi thêm ở mặt sau số đeo.
- Học sơ cứu cơ bản: các khoá ép tim, sơ cứu đuối nước do Hội Chữ thập đỏ và một số bệnh viện tổ chức. Biết làm thì bình tĩnh hơn khi gặp chuyện.
- Quyết định trước một "luật dừng" cho riêng mình: viết ra những dấu hiệu khiến mình dừng không cần suy nghĩ. Đến lúc mệt, đầu óc không đủ tỉnh để cân nhắc.
Bỏ cuộc rồi, nghĩ gì
Ghi DNF (không hoàn thành) trong kết quả lần đầu là chuyện nhiều người từng trải qua, kể cả những người sau này thi cự ly dài. Điều quan trọng là hiểu vì sao: chưa đủ nền tập, xuất phát quá nhanh, thời tiết, hay một vấn đề sức khoẻ cần khám. Nếu dừng vì triệu chứng tim mạch, choáng, ngất — đi khám trước khi tập lại, không tự kết luận là do mệt.
Giải năm sau vẫn có. Người về được nhà an toàn mới có giải năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào khi thi ba môn thì phải dừng ngay?
Đau tức ngực, khó thở không giảm khi chậm lại, choáng hay sắp ngất, tim đập loạn, lú lẫn, ngừng đổ mồ hôi, lạnh run giữa trời nóng, hoảng không kiểm soát dưới nước. Gặp một trong các dấu hiệu này thì dừng, báo ban tổ chức và để y tế kiểm tra.
Đang bơi thấy không ổn thì xin trợ giúp thế nào?
Giơ cao một tay vẫy hoặc làm theo cách ban tổ chức hướng dẫn, lật ngửa nổi trong lúc chờ, bám vào ván, phao hay thuyền cứu hộ. Nói rõ với cứu hộ nếu muốn rút khỏi cuộc đua.
Bỏ cuộc giữa chừng có cần báo ban tổ chức không?
Có. Báo trọng tài hoặc bàn kết quả, nhiều giải yêu cầu giao chip. Nếu không báo, ban tổ chức sẽ nghĩ anh chị còn trên đường đua và có thể phải đi tìm.
Thấy người khác gục ngã trên đường chạy thì làm gì?
Hô người của ban tổ chức, gọi 115 nếu chưa có y tế, báo vị trí rõ ràng. Nếu người đó không thở hoặc thở bất thường, người đã học sơ cứu bắt đầu ép tim và nhờ người lấy máy AED nếu giải có. Ở lại tới khi có người tiếp nhận.
Ngã xe xong thấy vẫn ổn có đạp tiếp được không?
Nếu đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, không nhớ chuyện vừa xảy ra, hoặc mũ bảo hiểm bị nứt thì không nên đạp tiếp vì có thể chấn thương đầu. Báo trọng tài và để y tế kiểm tra.
