Götzis và Hypo-Meeting: thị trấn Áo thành thánh địa thi phối hợp

Götzis là thị trấn nhỏ ở bang Vorarlberg, miền Tây nước Áo, nơi tổ chức giải Hypo-Meeting dành riêng cho mười môn nam và bảy môn nữ mỗi cuối xuân. Giải có từ giữa thập niên 1970, diễn ra trên sân Mösle, và được giới điền kinh gọi là đất thánh của thi phối hợp. Roman Šebrle lập kỷ lục 9.026 điểm, lần đầu vượt 9.000 trong lịch sử, chính ở đây năm 2001.

Một thị trấn nhỏ, một giải lớn

Götzis nằm ở thung lũng sông Rhine, gần biên giới Thụy Sĩ, có núi Alps làm nền. Thị trấn không có sân vận động khổng lồ hay sân bay quốc tế riêng. Nhưng mỗi năm, các VĐV mười môn và bảy môn giỏi nhất thế giới lại tìm về đây, nhiều người coi đây là cuộc thi quan trọng nhất mùa giải sau Olympic và giải vô địch thế giới.

Nghịch lý này có lời giải: Götzis không cố làm một giải điền kinh tổng hợp. Cả cuối tuần xoay quanh đúng hai nội dung phối hợp. VĐV phối hợp, vốn quen bị xếp lịch lẫn với hàng chục nội dung đơn môn ở giải lớn, ở đây được làm nhân vật chính.

Hypo-Meeting: hai ngày dành trọn cho phối hợp

Giải thường diễn ra vào khoảng cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6, đúng thời điểm các VĐV cần một cuộc thi mạnh để đạt chuẩn và kiểm tra phong độ trước mùa hè. Cấu trúc đơn giản:

• Mười môn nam và bảy môn nữ thi song song trong hai ngày.
• Không có nội dung đơn môn chen vào, lịch thi được sắp xếp quanh nhịp nghỉ của VĐV phối hợp.
• Danh sách mời chọn lọc: chỉ những VĐV đang ở đẳng cấp hàng đầu, nên mỗi lượt thi đều là cuộc đấu ngang tầm.

Giải nằm trong hệ thống giải phối hợp của World Athletics, và từ lâu đã là chặng có uy tín hàng đầu của hệ thống này. Thành tích ở Götzis thường dùng để đạt chuẩn tham dự giải vô địch thế giới và Olympic.

Sân Mösle và không khí khác thường

Sân Mösle không lớn, khán giả ngồi sát đường chạy và các khu nhảy ném. Điều người ta hay nhắc nhất về Götzis không phải công trình, mà là không khí: khán giả theo dõi từng lượt nhảy sào, từng cú ném lao của mọi VĐV, không chỉ của người dẫn đầu, và vỗ tay cho cả người về cuối ở 1.500 m.

Đây cũng là nơi tinh thần đặc trưng của thi phối hợp hiện rõ nhất: sau môn cuối, VĐV mười môn thường cùng nhau chạy một vòng chào khán giả, bất kể thứ hạng. Người thi phối hợp trải qua hai ngày cùng nhau, chờ đợi, động viên nhau giữa các lượt, nên họ coi nhau như đồng đội hơn đối thủ.

Một ngày làm khán giả ở Götzis

Người lần đầu xem thi phối hợp tại chỗ thường bất ngờ vì nhịp của nó. Không có những cú bùng nổ liên tục như giải đơn môn. Thay vào đó là một ngày dài từ sáng tới chiều tối, các nhóm VĐV xoay vòng giữa đường chạy, hố cát, vòng ném và nệm nhảy. Khán giả mang đồ ăn, ngồi trên khán đài, đi lại giữa các khu thi để xem cận cảnh. Bảng điểm cập nhật sau mỗi môn, và người xem quen dần với việc tính nhẩm: người này mất bao nhiêu điểm ở đẩy tạ, người kia lấy lại được bao nhiêu ở 400 m. Đến chiều ngày thứ hai, khi môn cuối bắt đầu, cả sân đã hiểu rõ câu chuyện của từng người.

Những kỷ lục và khoảnh khắc ở Götzis

Ngoài kỷ lục của Šebrle, nhiều thành tích tốt nhất thế giới trong năm, kỷ lục quốc gia của nhiều nước và kỷ lục châu lục đã được lập ở Götzis. Danh sách cụ thể dài và đổi theo từng năm, nên muốn tra thì nên xem trang kết quả chính thức của giải hoặc thống kê của World Athletics.

Vì sao kỷ lục hay lập ở giải chuyên phối hợp

Phần lớn các thành tích phối hợp lớn nhất thế giới không được lập ở Olympic, mà ở những giải chuyên như Götzis hay Décastar ở Talence (Pháp), nơi Kevin Mayer lập kỷ lục 9.126 điểm năm 2018. Lý do:

1. Lịch thi hợp lý: thời gian nghỉ giữa các môn được tính cho VĐV phối hợp, không phải chờ đơn môn xen kẽ.
2. Thời điểm trong mùa: VĐV có thể chọn giải để đạt phong độ cao nhất.
3. Áp lực khác: không có huy chương Olympic trên bàn cân, VĐV dám mạo hiểm hơn ở nhảy sào hay ném lao.
4. Đối thủ ngang tầm: danh sách mời gồm những người giỏi nhất, ai cũng kéo nhau lên.

Ở Olympic và giải vô địch thế giới, ngược lại, VĐV phối hợp phải sống với lịch thi chung, chờ đợi dài, thời tiết thất thường và áp lực huy chương. Đó là lý do người xem nên đánh giá VĐV phối hợp bằng cả hai loại thành tích: điểm cao nhất (thường ở giải chuyên) và huy chương (ở giải lớn).

Các giải phối hợp khác đáng biết

Götzis không đơn độc. Hệ thống giải phối hợp quốc tế có nhiều chặng ở châu Âu và nơi khác. Đáng nhớ nhất:

• Décastar ở Talence (Pháp): thường diễn ra vào tháng 9, cuối mùa, nơi Dan O'Brien (1992) và Kevin Mayer (2018) lập kỷ lục thế giới mười môn.
• Các giải phối hợp ở Đức: Đức có truyền thống mạnh về thi phối hợp, tổ chức nhiều giải chuyên đều đặn.
• Giải vô địch quốc gia và vòng tuyển chọn Olympic: như vòng tuyển chọn của Mỹ ở Eugene, nơi Ashton Eaton đạt 9.039 điểm năm 2012.

Góc nhìn hôm nay

Với người mê thi phối hợp, Götzis là điểm đến đáng một chuyến đi: vé thường dễ mua hơn nhiều so với Olympic, khán giả ngồi gần VĐV, và hai ngày thi cho thấy trọn vẹn nhịp điệu của mười môn lẫn bảy môn. Kiểm tra lịch và vé trên trang chính thức của giải, vì ngày thi có thể đổi theo năm.

Không đi được thì xem trực tuyến: World Athletics và nhiều kênh truyền hình châu Âu phát hoặc tóm tắt giải. Theo dõi bảng điểm sau từng môn là cách hay để học đọc mười môn: ai mạnh ngày đầu, ai bứt lên ở nhảy sào, ai giữ được ở 1.500 m.

Với người tổ chức giải phong trào, Götzis gợi ý một bài học đơn giản: một giải nhỏ vẫn có thể có uy tín lớn nếu làm tốt đúng một thứ. Lịch thi hợp lý, khán giả gần VĐV, tôn trọng mọi người thi, kể cả người về cuối.