Giữ ấm và giữ cơ giữa các môn thi phối hợp: áo khoác, khởi động lại

Giữ ấm giữa các môn thi là mặc lớp áo khoác ngay sau khi xong một môn, thay đồ ướt nếu có thể, vận động nhẹ trong lúc chờ và khởi động lại ngắn trước môn kế tiếp. Ở thi phối hợp, khoảng chờ có thể từ vài chục phút tới vài giờ; cơ nguội đi thì bật kém, chạy cứng và dễ chấn thương. Cái lạnh còn là rủi ro thật ở ba môn khi bơi nước lạnh, khi đổ đèo ướt mồ hôi, hay khi đứng chờ nhận gậy tiếp sức.

Vì sao người thi nhiều môn sợ "nguội máy"

Người thi một môn khởi động một lần rồi thi. Người thi phối hợp thì khởi động, thi, chờ, rồi lại khởi động, thi, chờ — mười lần trong hai ngày với mười môn, bảy lần với bảy môn. Mỗi khoảng chờ là một lần cơ thể có thể nguội đi.

Cơ ấm co duỗi nhanh hơn, mềm hơn; dây thần kinh dẫn truyền nhanh hơn. Những môn như nhảy cao, nhảy sào, 110 m rào sau một hồi ngồi lạnh dễ hụt nhịp, mất cảm giác chạy đà, và kéo căng đột ngột cơ đùi sau đang lạnh là một tình huống hay dẫn tới căng cơ. Ở mười môn, một chấn thương ở môn thứ ba có thể xoá luôn cả bảy môn sau.

Với ba môn và duathlon thì khác: không có chờ giữa các chặng, nhưng có những đoạn cơ thể dễ bị lạnh:

• Chờ xuất phát trên bờ, nhất là buổi sáng sớm có gió.
• Trong nước lạnh ở chặng bơi.
• Lên xe với người ướt sũng, gió lùa ở tốc độ cao.
• Đổ dốc dài sau khi leo đèo ra mồ hôi.

Và ở các giải tiếp sức đa môn theo đội, người chạy/đạp chặng sau có khi phải đứng chờ cả tiếng ở điểm trao.

Những tình huống chờ trong các thể thức phối hợp

Túi đồ giữa các môn của người thi phối hợp

VĐV mười môn thường mang ra sân một túi lớn — nhìn qua tưởng đi cắm trại. Thứ trong đó không phải để đẹp mà để quản lý nhiệt độ cả ngày.

• Áo khoác, quần dài mặc ra ngoài đồ thi; khoá kéo hai chiều để cởi nhanh.
• Áo khô thay: sau 400 m, sau mỗi lượt mồ hôi đẫm, đồ ướt rút nhiệt rất nhanh khi gió lên.
• Tất, mũ len mỏng cho buổi chiều tối hoặc giải mùa lạnh; mất nhiệt qua đầu và chân là rõ rệt khi ngồi yên.
• Khăn lớn, tấm lót ngồi: ngồi trên bê tông, cỏ ướt lâu là lạnh cơ đùi sau.
• Bình nước ấm (giải mùa lạnh) và đồ ăn nhẹ.
• Ô, áo mưa: mưa giữa ngày thi là tình huống quen ở thi điền kinh.

Ở Việt Nam, đa phần thời gian vấn đề ngược lại: nắng nóng. Lúc đó túi đồ cần thêm mũ rộng vành, khăn ướt, chỗ ngồi trong bóng râm. Ý tưởng chung là giữ cơ thể ở trạng thái sẵn sàng — không quá lạnh, cũng không chín dưới nắng giữa các lượt. Tập luyện và thi trong nắng nóng là chủ đề riêng của kho sức bền, ở đây chỉ nhắc rằng nguyên tắc "nhiều lớp, cởi dần" và "ngồi chỗ đúng" áp dụng cả hai chiều.

Khởi động lại: ngắn mà đúng môn

Khởi động đầu ngày dài, có hệ thống. Khởi động lại giữa các môn thì khác: mục tiêu là đưa cơ từ trạng thái "chờ" trở về "sẵn sàng" và mở đúng nhóm cơ cho môn sắp tới.

Giữa các lượt trong cùng một môn (ví dụ giữa hai mức xà nhảy cao cách nhau 30–40 phút), giữ áo khoác, đi lại, làm vài động tác nhẹ, rồi cởi áo ngay trước lượt. Người thi có kinh nghiệm canh danh sách lượt để biết còn bao lâu mới tới mình.

Ở ba môn, "khởi động lại" chính là những phút đầu mỗi chặng: đạp nhẹ chân vài phút đầu sau khi lên xe, chạy chậm vài phút đầu sau khi xuống xe.

Lạnh trong ba môn: khi nào là nguy hiểm

Bơi trong nước lạnh, đặc biệt ở các giải nước ngoài hoặc vùng núi, có thể làm thân nhiệt giảm. Luật World Triathlon và điều lệ giải quy định khi nào được, khi nào bắt buộc hay bị cấm mặc đồ bơi giữ nhiệt theo nhiệt độ nước; con số cụ thể mỗi giải công bố trong điều lệ và có thể rút ngắn hoặc huỷ chặng bơi khi nước quá lạnh. Người đua chỉ cần biết: theo đúng hướng dẫn của giải, không tự ý.

Dấu hiệu hạ thân nhiệt cần dừng và báo y tế:

• Run không kiểm soát, ngón tay tê cứng không cầm được đồ.
• Nói líu, lú lẫn, đi loạng choạng, buồn ngủ bất thường.
• Ngừng run trong khi vẫn đang lạnh — dấu hiệu nặng hơn, không phải đỡ hơn.

Khi gặp: đưa người đó vào chỗ kín gió, cởi đồ ướt, quấn chăn khô, báo đội y tế; người lú lẫn, bất tỉnh → gọi 115. Không xoa bóp mạnh tay chân, không cho uống rượu.

Ngoài ra, sau chặng bơi, một số người thấy chóng mặt khi đứng dậy và chạy lên bờ — thường do đổi tư thế đột ngột từ nằm sang đứng. Đi chậm vài bước đầu. Nhưng nếu chóng mặt kéo dài, kèm đau ngực hay khó thở, phải dừng ngay. Bơi biển, hồ thì luôn có người cứu hộ, không bao giờ tập bơi một mình ở vùng nước mở.

Góc nhìn hôm nay: quản lý nhiệt độ là một kỹ năng

Những người thi phối hợp lâu năm hiếm khi nói về "giữ ấm" như một mẹo vặt. Với họ, nó là một phần của chiến thuật như chọn mức xà hay xếp nhịp chạy. Vài thói quen nên tập ngay từ đầu:

• Làm một danh sách đồ "giữa các môn" cố định, kiểm từ tối hôm trước.
• Trong buổi tập nhiều môn, cũng mặc áo khoác, cũng khởi động lại, để thành phản xạ.
• Theo dõi dự báo thời tiết giờ theo giờ của ngày thi, nhất là gió và mưa buổi chiều.
• Với phụ huynh có con thi phối hợp trẻ: túi đồ của con nên có áo khô, khăn, tất; nhắc con mặc áo khi không thi, đặc biệt sau mưa.

Người mới tập đa môn, người trên 35–40 tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp nên khám sức khoẻ trước khi thi sức bền; lạnh và nóng đều làm tim làm việc nặng hơn.