Daley Thompson và Jürgen Hingsen: kình địch mười môn thập niên 1980

Daley Thompson (Anh) và Jürgen Hingsen (Tây Đức) là cặp kình địch nổi tiếng nhất của mười môn phối hợp thập niên 1980. Hingsen nhiều lần lập kỷ lục thế giới, nhưng ở các giải lớn nhất, người thắng gần như luôn là Thompson: vàng Olympic 1980 và 1984, vô địch thế giới 1983. Cuộc đối đầu của họ cho thấy kỷ lục và huy chương là hai chuyện khác nhau.

Hai con người, hai kiểu VĐV

Thompson sinh ra và lớn lên ở London. Ông nổi tiếng vì tự tin, nói nhiều, thích gây chú ý trước ống kính, và có tốc độ rất tốt ở các môn chạy ngắn, nhảy xa. Hingsen cao lớn, mạnh ở các môn ném và nhảy, thể hình được coi là "chuẩn mực" của mười môn. Báo chí thời ấy thích đặt hai người cạnh nhau như hai hình mẫu đối lập: một người bùng nổ, ăn thua ở ngày thi; một người hoàn chỉnh trên giấy.

Nhưng mười môn không chấm điểm vẻ ngoài. Nó chấm mười con số trong hai ngày, và ai giữ được đầu óc lạnh hơn ở đúng ngày quan trọng thì thắng.

Thompson trước khi Hingsen trở thành đối thủ

Thompson nổi lên từ cuối thập niên 1970. Ông vô địch Khối thịnh vượng chung năm 1978 khi còn rất trẻ, rồi giành vàng Olympic Moscow 1980. Ở thời điểm đó, ông đã là ứng viên số một của mười môn thế giới, và câu hỏi chỉ còn là ai có thể ngăn ông.

1982–1984: cuộc đua kỷ lục và cuộc đua huy chương

Giai đoạn 1982–1984 là đỉnh cao của cuộc kình địch. Kỷ lục thế giới mười môn đổi chủ qua lại giữa hai người nhiều lần: Hingsen lập kỷ lục, Thompson lấy lại, Hingsen lại vượt lên. Nhưng ở các giải vô địch, Thompson luôn đứng trên.

Hingsen không thi Olympic 1980 vì Tây Đức không tham dự kỳ đó. Giải vô địch thế giới Helsinki 1983 là giải vô địch thế giới điền kinh đầu tiên, nên Thompson cũng là nhà vô địch thế giới mười môn đầu tiên.

Người ta thường kể rằng Hingsen chưa từng thắng Thompson trong một cuộc thi mười môn có cả hai cùng hoàn thành. Câu này được nhắc rất nhiều trong sách báo; nên hiểu là "thường được kể", và đặc biệt đúng ở các giải vô địch lớn.

Los Angeles 1984: đỉnh cao của Thompson

Ở Los Angeles, Thompson bảo vệ thành công tấm vàng Olympic, trở thành người thứ hai sau Bob Mathias vô địch mười môn Olympic hai kỳ liên tiếp. Hingsen giành bạc. Điểm số của Thompson năm ấy sát với kỷ lục thế giới; khi bảng điểm mới được áp dụng từ giữa thập niên 1980, thành tích này được tính lại và vị trí của nó trong danh sách kỷ lục cũng thay đổi theo. Đây là ví dụ điển hình cho việc phải luôn ghi rõ điểm tính theo bảng nào.

Thompson cũng nổi tiếng với phong thái thoải mái trên bục và các phát ngôn tự tin trước báo chí. Có nhiều chuyện kể về cách ông ăn mừng, nhưng phần quan trọng với lịch sử mười môn là hai tấm vàng liên tiếp và một chuỗi bất bại ở các giải lớn kéo dài nhiều năm.

Seoul 1988: một kết thúc buồn cho cả hai

Olympic Seoul 1988 khép lại cuộc kình địch theo cách không ai mong muốn:

• Hingsen xuất phát phạm quy ba lần ở môn 100 m, nội dung đầu tiên, và bị loại khỏi cuộc thi. Một VĐV từng giữ kỷ lục thế giới kết thúc Olympic chỉ sau vài giây.
• Thompson thi trong tình trạng không tốt, xếp thứ 4, lỡ huy chương sau hai kỳ Olympic liên tiếp giành vàng.
• Vàng thuộc về Christian Schenk của Đông Đức.

Bài học từ Seoul rất rõ với người thi phối hợp: môn đầu tiên có thể kết thúc cả cuộc thi. Áp lực xuất phát ở 100 m, khi chưa có điểm nào trong tay, là áp lực đặc thù. Luật xuất phát phạm quy trong thi phối hợp đã đổi nhiều lần từ đó tới nay; người muốn biết chi tiết nên đọc luật hiện hành của World Athletics.

Vì sao kỷ lục và huy chương lại khác nhau

Cuộc đối đầu Thompson – Hingsen là ví dụ hay nhất cho một điều người xem mười môn hay quên: thành tích tốt nhất mùa không quyết định ai thắng ngày thi.

1. Kỷ lục thường lập ở giải nhỏ, nơi điều kiện thuận lợi, áp lực thấp, VĐV được chọn thời điểm.
2. Giải lớn có lịch dày và áp lực cao: chờ lâu giữa các môn, khán đài đông, đối thủ ngay bên cạnh.
3. Mười môn trừng phạt sai lầm: một lần xà rơi ba lần ở nhảy sào hay ba lần phạm quy ở nhảy xa là mất cả trăm điểm, không gỡ lại được.
4. Tâm lý đối đầu: Thompson được kể là rất giỏi đẩy áp lực sang đối thủ, và chính đối thủ cũng biết điều đó.

Sau kình địch: dấu ấn để lại cho mười môn

Cả hai rời đỉnh cao không lâu sau Seoul. Nhưng thập niên của họ để lại cho mười môn ba thứ. Thứ nhất là sự chú ý của khán giả: các cuộc đối đầu được truyền hình kỹ, người xem quen với việc theo dõi bảng điểm cộng dồn qua từng môn như theo dõi một trận đấu dài. Thứ hai là hình mẫu VĐV phối hợp chuyên nghiệp hoá, tập quanh năm cho cả mười nội dung thay vì chuyên một môn rồi thi thêm. Thứ ba là truyền thống mạnh của hai nền điền kinh Anh và Đức ở thi phối hợp, nơi nhiều thế hệ sau lớn lên với hình ảnh hai người này.

Ở góc độ chiến thuật, cuộc kình địch cũng giúp người xem hiểu rằng mười môn là cuộc đấu từng môn với chính đối thủ trực tiếp. VĐV nhìn bảng điểm sau mỗi nội dung, biết mình hơn kém bao nhiêu, và quyết định có mạo hiểm ở nhảy sào hay ném lao hay không. Người dẫn điểm chọn chơi chắc; người bị dẫn phải liều. Kiểu tính toán đó vẫn đúng với mọi cuộc thi phối hợp hôm nay.

Góc nhìn hôm nay

Với người tập phong trào, bài học không phải là "hãy tự tin như Thompson", mà là chuẩn bị cho ngày thi chứ không chỉ cho thành tích tập luyện: tập xuất phát ở trạng thái hồi hộp, tập giữ bình tĩnh sau một môn tệ, có sẵn mức xà an toàn cho nhảy sào, có cú nhảy an toàn cho nhảy xa. Đặc biệt ở môn đầu tiên, đừng mạo hiểm quá mức.

Muốn xem lại: kho tư liệu của IOC và các đài truyền hình có tóm tắt mười môn Olympic 1980, 1984, 1988. Tự truyện và tiểu sử của Thompson cũng kể nhiều về cách ông chuẩn bị tâm lý. Khi đọc các con số điểm thập niên 1980 trên mạng, hãy để ý điểm đó tính theo bảng cũ hay đã quy sang bảng hiện hành.