Mỗi môn trong mười môn phối hợp được quy ra điểm bằng một công thức của World Athletics: với môn chạy, điểm = A × (B − T)^C, T là thời gian tính bằng giây; với môn nhảy và ném, điểm = A × (M − B)^C, M là thành tích (nhảy tính bằng cm, ném tính bằng m). A, B, C là ba hằng số riêng của từng môn, kết quả làm tròn xuống số nguyên. Cộng điểm mười môn là ra tổng.
Công thức đọc thế nào
Công thức có hai dạng, khác nhau ở chỗ "tốt hơn" nghĩa là nhỏ hơn (thời gian) hay lớn hơn (khoảng cách):
- Môn chạy: Điểm = A × (B − T)^C. Chạy càng nhanh, T càng nhỏ, hiệu (B − T) càng lớn, điểm càng cao.
- Môn nhảy, ném: Điểm = A × (M − B)^C. Nhảy, ném càng xa, M càng lớn, hiệu (M − B) càng lớn, điểm càng cao.
Ba hằng số có vai trò riêng:
- B là "mốc 0 điểm". Với 100 m, B = 18 giây: chạy 18 giây trở lên là 0 điểm. Với nhảy xa, B = 220 cm: nhảy 2,20 m trở xuống là 0 điểm.
- C là "độ dốc". C lớn hơn 1 nghĩa là càng gần đỉnh, mỗi phần cải thiện càng đáng nhiều điểm hơn. Các môn chạy có C khoảng 1,8–1,9; các môn nhảy khoảng 1,35–1,42; các môn ném chỉ khoảng 1,05–1,1, gần như tuyến tính.
- A là "hệ số co giãn", chỉnh để thành tích tương đương giữa các môn cho số điểm tương đương.
Kết quả luôn làm tròn xuống: 861,9 điểm vẫn là 861 điểm.
Bảng hằng số mười môn nam
Dưới đây là hằng số của bảng điểm World Athletics cho mười môn ngoài trời. Bộ hằng số đã được kiểm chứng bằng cách đưa bộ thành tích của ba kỷ lục đã biết vào công thức và ra đúng tổng điểm chính thức (xem mục cuối).
| Môn | A | B | C | Đơn vị thành tích |
|---|---|---|---|---|
| 100 m | 25,4347 | 18 | 1,81 | giây |
| Nhảy xa | 0,14354 | 220 | 1,40 | cm |
| Đẩy tạ | 51,39 | 1,5 | 1,05 | m |
| Nhảy cao | 0,8465 | 75 | 1,42 | cm |
| 400 m | 1,53775 | 82 | 1,81 | giây |
| 110 m rào | 5,74352 | 28,5 | 1,92 | giây |
| Ném đĩa | 12,91 | 4 | 1,10 | m |
| Nhảy sào | 0,2797 | 100 | 1,35 | cm |
| Ném lao | 10,14 | 7 | 1,08 | m |
| 1.500 m | 0,03768 | 480 | 1,85 | giây |
Lưu ý đơn vị: nhảy (xa, cao, sào) tính bằng xen-ti-mét, ném tính bằng mét, chạy tính bằng giây. 1.500 m chạy 4 phút 30 giây phải đổi thành 270 giây trước khi tính. Nhầm đơn vị là lỗi phổ biến nhất khi tự tính.
Tính tay bốn ví dụ, từng bước
100 m chạy 11,00 giây
B − T = 18 − 11,00 = 7,00. Nâng lên luỹ thừa 1,81: 7^1,81 ≈ 33,855. Nhân A: 25,4347 × 33,855 ≈ 861,10. Làm tròn xuống: 861 điểm.
Nhảy xa 7,00 m
Đổi ra cm: 700. M − B = 700 − 220 = 480. 480^1,4 ≈ 5.672,0. Nhân A: 0,14354 × 5.672,0 ≈ 814,16. Làm tròn xuống: 814 điểm.
Đẩy tạ 14,00 m
M − B = 14,00 − 1,5 = 12,5. 12,5^1,05 ≈ 14,183. Nhân A: 51,39 × 14,183 ≈ 728,84. Làm tròn xuống: 728 điểm.
1.500 m chạy 4:30,00
Đổi ra giây: 270. B − T = 480 − 270 = 210. 210^1,85 ≈ 19.774,5. Nhân A: 0,03768 × 19.774,5 ≈ 745,10. Làm tròn xuống: 745 điểm.
Bốn con số trên đều tính theo bảng World Athletics bằng chương trình, không tra bảng in.
Tự tính bằng bảng tính hay vài dòng lệnh
Không cần máy tính khoa học. Trong Excel hay Google Sheets, nếu ô B2 chứa thời gian 100 m (giây), công thức là:
=ROUNDDOWN(25.4347*POWER(18-B2;1.81);0)
(dấu phân cách đối số là dấu chấm phẩy hay dấu phẩy tuỳ cài đặt ngôn ngữ của bảng tính). Với nhảy xa nhập mét ở ô B3: =ROUNDDOWN(0.14354*POWER(B3*100-220;1.4);0). Thêm một điều kiện: nếu hiệu (B − T) hoặc (M − B) âm hay bằng 0 thì điểm là 0, vì luỹ thừa của số âm sẽ báo lỗi.
Viết bằng ngôn ngữ lập trình cũng chỉ vài dòng: một bảng ba hằng số cho mỗi môn, một hàm chọn công thức chạy hoặc nhảy – ném, một phép làm tròn xuống. Đó cũng là cách các phần mềm chấm điểm ở sân vận động làm.
Kiểm chứng: ba kỷ lục ra đúng điểm chính thức
Cách chắc chắn nhất để biết mình dùng đúng hằng số là đưa thành tích thật vào và so với kết quả chính thức. Dưới đây là phép thử với ba bộ thành tích:
| Bộ thành tích | Tổng tính theo công thức | Tổng chính thức |
|---|---|---|
| Kevin Mayer, Talence 2018 (mười môn) | 9.126 | 9.126 |
| Ashton Eaton, Bắc Kinh 2015 (mười môn) | 9.045 | 9.045 |
| Jackie Joyner-Kersee, Seoul 1988 (bảy môn) | 7.291 | 7.291 |
Khớp đến từng điểm ở cả ba. Nếu bạn tự viết công thức mà ra lệch một hai điểm, kiểm lại: đơn vị (cm hay m), đổi phút ra giây, và đã làm tròn xuống chưa (làm tròn thông thường sẽ lệch).
Vì sao không dùng một đường thẳng cho đơn giản
Người mới nhìn công thức hay hỏi: sao không cho mỗi 0,1 giây một số điểm cố định, dễ tính hơn nhiều? Câu trả lời nằm ở cảm nhận chung của người tập: cải thiện từ 13 giây xuống 12,9 giây ở 100 m dễ hơn rất nhiều so với từ 10,6 xuống 10,5. Một bảng tuyến tính sẽ trả cùng một giá cho hai bước tiến khó dễ khác nhau. Số mũ C lớn hơn 1 sửa chuyện đó: càng gần đỉnh, giá mỗi bước càng cao.
Còn vì sao môn ném lại gần tuyến tính? Vì theo dữ liệu thành tích mà người soạn bảng dựa vào, độ khó tăng thêm của mỗi mét ném ở mức cao không dốc như ở môn chạy. Đây là một lựa chọn của người thiết kế bảng, và cũng là lý do bảng điểm hay bị bàn là nghiêng về người chạy nhanh — đề tài của bài về môn "đắt điểm", "rẻ điểm".
Điểm 0 và thành tích kém hơn mốc B
Khi thành tích kém hơn mốc B — chạy 100 m chậm hơn 18 giây, nhảy xa dưới 2,20 m — hiệu số âm hoặc bằng 0, và điểm là 0. Công thức không bao giờ cho điểm âm. Trong thực tế thi đấu, điểm 0 thường đến từ chỗ khác: ba lượt nhảy xa phạm quy, không qua mức xà nào, hay bị loại khỏi lượt chạy.
Những điều công thức không nói
- Giờ bấm tay. Công thức áp cho thời gian đo bằng điện tử tự động, ghi tới 0,01 giây. Thời gian bấm tay không được dùng ngang hàng; giải chính thức đều dùng điện tử.
- Thi trong nhà. Các môn 60 m, 60 m rào, 1.000 m có bộ hằng số riêng, không suy ra từ bảng trên.
- Nữ. Bảy môn và mười môn nữ dùng hằng số riêng cho nữ — bài về bảy môn trong danh mục này có bảng đó.
- Dụng cụ trẻ. Lứa trẻ dùng tạ, đĩa nhẹ và rào thấp hơn; điểm vẫn tính theo công thức, nhưng không so được với người lớn.
Góc nhìn hôm nay: hiểu công thức để xem mười môn sâu hơn
Biết công thức, bạn sẽ nhìn mười môn khác hẳn: hiểu vì sao một phần trăm giây ở 110 m rào quý hơn mười phân ở ném đĩa, vì sao 1.500 m thường là môn ít điểm nhất, và tính được trước 1.500 m người đứng thứ hai cần chạy nhanh hơn bao nhiêu giây. Nguồn gốc chính thức là tài liệu Scoring Tables for Combined Events của World Athletics; muốn chắc, luôn đối chiếu với tài liệu đó.
Câu hỏi thường gặp
Công thức tính điểm mười môn phối hợp là gì?
Với môn chạy: điểm = A × (B − T)^C, T tính bằng giây. Với môn nhảy và ném: điểm = A × (M − B)^C, nhảy tính bằng cm, ném tính bằng m. A, B, C là hằng số riêng của từng môn, kết quả làm tròn xuống.
Chạy 100 m 11 giây được bao nhiêu điểm mười môn?
Tính theo bảng World Athletics, 100 m 11,00 giây được 861 điểm. Phép tính là 25,4347 × (18 − 11)^1,81 rồi làm tròn xuống.
Hằng số B trong công thức có ý nghĩa gì?
B là mốc 0 điểm. Ví dụ 100 m có B = 18 giây, nên chạy từ 18 giây trở lên không có điểm; nhảy xa có B = 220 cm.
Điểm mười môn làm tròn lên hay xuống?
Làm tròn xuống số nguyên. Kết quả 861,9 vẫn ghi 861 điểm; làm tròn thông thường sẽ ra lệch so với kết quả chính thức.
Tôi có thể tự tính điểm mười môn bằng Excel không?
Được. Dùng hàm POWER cho luỹ thừa và ROUNDDOWN để làm tròn xuống, nhớ đổi nhảy ra cm và phút ra giây. Nên thêm điều kiện cho điểm bằng 0 khi thành tích kém hơn mốc B.
