Phần bơi trong năm môn phối hợp hiện đại là 200 m tự do trong bể, thi theo đợt xếp theo thành tích cá nhân, thời gian quy ra điểm. Chặng chỉ kéo dài khoảng hai phút với người đẳng cấp cao, nhưng đây là phần mà điểm chênh nhau rất ít giữa những người giỏi: không ai thắng được cả cuộc thi nhờ bơi, còn một lần xuất phát hỏng hay một vòng quay vụng thì đủ để mất vài giây quý giá ở laser run.
Từ 300 m năm 1912 tới 200 m ngày nay
Ở Olympic Stockholm 1912, phần bơi là 300 m tự do. Qua các thời kỳ, cự ly được rút ngắn, và từ lâu đã ổn định ở 200 m tự do trong bể bơi tiêu chuẩn. "Tự do" nghĩa là được chọn kiểu bơi, nhưng thực tế ai cũng bơi sải vì đây là kiểu nhanh nhất.
Cự ly 200 m nằm đúng ranh giới giữa tốc độ và sức bền: đủ dài để người bơi không thể "nước rút" từ đầu tới cuối, nhưng đủ ngắn để mỗi cái sai về nhịp đều hiện ngay trên đồng hồ. Đó là lý do người ta nói chặng bơi năm môn "ngắn mà không được sai".
Thể thức: xếp đợt, quy điểm
Các VĐV được chia vào các đợt bơi theo thành tích cá nhân tốt nhất khai trước giải, để những người cùng trình độ bơi cạnh nhau. Mỗi người bơi trong làn riêng, không va chạm như bơi vùng nước mở của ba môn phối hợp.
Thời gian về đích được quy ra điểm theo bảng của UIPM: có một mốc thời gian chuẩn ứng với số điểm chuẩn, nhanh hơn thì cộng, chậm hơn thì trừ theo từng phần nhỏ của giây. Cách quy đổi chi tiết xem ở danh mục cách tính điểm. Điều cần nhớ: vì điểm sau cùng đổi thành giây xuất phát ở laser run, mỗi điểm bơi mất đi là một giây phải chạy đuổi.
| Đặc điểm | Bơi trong năm môn | Bơi trong ba môn phối hợp |
|---|---|---|
| Nơi thi | Bể bơi, làn riêng | Thường là hồ, sông, biển |
| Cự ly | 200 m | Từ vài trăm mét tới nhiều km |
| Xuất phát | Từ bục, theo đợt | Xuất phát đông người, từ bờ hoặc dưới nước |
| Kết quả | Thời gian quy ra điểm | Thời gian cộng thẳng vào tổng |
| Phần kế tiếp | Thường có khoảng nghỉ trước phần sau | Chạy ngay vào khu chuyển tiếp |
Bơi sau kiếm: chuyển trạng thái
Ở nhiều thể thức, phần bơi đến ngay sau vòng bonus đấu kiếm. Đây là một kiểu chuyển tiếp ít người nghĩ tới: từ một phần thi đứng tại chỗ, căng thẳng thần kinh, sang một nỗ lực toàn thân cường độ rất cao.
VĐV năm môn chuẩn bị cho chuyển tiếp này bằng cách:
- Khởi động lại dưới nước khi ban tổ chức cho phép, để cơ vai và nhịp thở "nhớ" lại cường độ.
- Giữ ấm giữa các phần thi bằng áo khoác, vì ngồi chờ lâu thì cơ nguội đi.
- Tách đầu óc: một trận thua cuối vòng bonus không được kéo theo vào bể.
Người tập phong trào thử các thể thức có bơi (biathle, triathle, ba môn) cũng gặp phiên bản của vấn đề này: phần trước ảnh hưởng phần sau theo cả hai chiều thể lực và tâm lý.
Vì sao nhiều VĐV năm môn xuất thân từ bơi
Trong năm phần thi, bơi là phần khó học muộn nhất. Một người mười bảy tuổi có thể học kiếm, học bắn và tiến bộ rất nhanh. Nhưng muốn bơi 200 m ở mức điểm cao, gần như phải tập từ nhỏ để có cảm giác nước, kỹ thuật quạt tay và trườn người hiệu quả.
Vì thế ở nhiều nước, năm môn tìm người từ các câu lạc bộ bơi: những em bơi khá nhưng không đủ tố chất lên đỉnh bơi chuyên, lại chạy tốt, được mời sang thử đa môn. Các thể thức trẻ như biathle (chạy – bơi – chạy) và triathle (thêm bắn súng laser) chính là cửa vào.
Ngược lại, người từ chạy chuyển sang thì thường bơi là điểm yếu kéo dài nhiều năm. Họ bù bằng laser run, nơi sức chạy cho phép đuổi lại những giây đã mất.
Chiến thuật trong hai phút
Với người xem, 200 m trông như cứ thế bơi thật nhanh. Bên trong có vài lựa chọn chiến thuật:
- Xuất phát và lướt sau mỗi vòng quay: đoạn đạp thành và lướt dưới nước là phần "miễn phí" tốc độ. Kỹ thuật quay vòng tốt có thể cho thêm khoảng một giây — tức là thêm điểm.
- Chia sức: đa số bơi 50 m đầu nhanh vừa phải, giữ đều hai đoạn giữa, rồi dồn ở 50 m cuối. Lao quá nhanh lúc đầu là tay nặng ở đoạn cuối, mất nhiều hơn được.
- Nghĩ tới laser run: bơi kiệt sức đến mức chân tê thì phần chạy cuối sẽ trả giá. Người dẫn điểm có khi chọn bơi chắc thay vì bơi liều.
Không có chuyện "giấu sức" ở bể: chênh lệch giữa bơi chắc và bơi hết sức với người đẳng cấp cao chỉ vài giây, nhưng vài giây đó có thể là khoảng cách giữa huy chương và hạng tư.
Những lỗi nhỏ mà đắt
Vì chênh lệch ở bể rất nhỏ, những sự cố tưởng vặt vãnh lại là thứ quyết định điểm bơi của người đẳng cấp cao:
- Kính bơi vào nước hoặc tuột sau cú nhảy xuất phát: mất tầm nhìn vạch đáy, quay vòng lệch nhịp. VĐV thường đeo hai lớp dây và ấn kính kỹ trước khi lên bục.
- Quay vòng hụt: đạp thành quá xa hoặc quá gần làm mất đoạn lướt — mỗi lần chừng nửa giây, bốn lần là đáng kể.
- Thở lệch nhịp ở 50 m cuối khi đã mệt: đầu ngóc cao, chân chìm, tốc độ tụt nhanh.
- Không quen bể lạ: độ sâu, nhiệt độ nước, vạch đáy mỗi bể một khác. Đó là lý do VĐV luôn tranh thủ bơi thử ở bể thi khi được phép.
Không lỗi nào trong số này nằm ở thể lực. Chúng nằm ở thói quen — thứ mà người đa môn, vì phải chia giờ tập cho năm phần, dễ bỏ sót hơn VĐV bơi chuyên.
Góc nhìn hôm nay: bài học cho người tập đa môn phong trào
Bơi 200 m là cự ly mà người tập phong trào có thể dùng như một phép thử đơn giản. Một vài gợi ý an toàn, không phải giáo án:
- Muốn thử bơi rồi chạy ngay (kiểu aquathlon hay biathle), hãy bắt đầu ở bể có cứu hộ, không bơi biển hay hồ một mình.
- Nếu bơi chưa vững, đừng ép tốc độ: bơi đều tay quan trọng hơn bơi nhanh.
- Thấy chóng mặt, tức ngực hay khó thở bất thường khi bơi gắng sức, dừng lại, bám thành bể và báo người trực. Người trên 35–40 tuổi mới tập lại, có bệnh tim mạch hoặc từng ngất khi gắng sức nên khám sức khoẻ trước khi thi sức bền.
- Muốn xem bơi năm môn, hãy xem phát lại các giải World Cup của UIPM; để ý cách các VĐV dẫn điểm bơi chắc chứ không liều.
Cách tập bơi kết hợp với các môn khác xem danh mục tập luyện đa môn; chuyện ăn uống giữa các phần thi xem danh mục dinh dưỡng và hồi phục.
Câu hỏi thường gặp
Năm môn phối hợp hiện đại bơi bao nhiêu mét?
Phần bơi hiện nay là 200 m tự do trong bể bơi. Ở Olympic đầu tiên năm 1912, cự ly là 300 m tự do, sau đó được rút ngắn.
Bơi trong năm môn tính điểm thế nào?
Thời gian về đích được quy ra điểm theo bảng của UIPM: có mốc thời gian chuẩn ứng với số điểm chuẩn, nhanh hơn thì cộng, chậm hơn thì trừ. Tổng điểm sau cùng quyết định số giây xuất phát chậm ở laser run.
Bơi trong năm môn khác bơi trong ba môn phối hợp thế nào?
Năm môn bơi trong bể, làn riêng, xuất phát từ bục, cự ly 200 m. Ba môn thường bơi ở hồ, sông, biển, xuất phát đông người, cự ly dài hơn nhiều và chạy thẳng vào khu chuyển tiếp.
Vì sao nhiều VĐV năm môn từng là VĐV bơi?
Vì bơi là phần khó học muộn nhất, cần tập từ nhỏ để có kỹ thuật tốt. Kiếm và bắn súng học muộn vẫn tiến bộ nhanh, nên các nước thường tìm người cho năm môn từ câu lạc bộ bơi.