Trong ba môn phối hợp, đồ bơi giữ nhiệt (wetsuit) được mặc hay bị cấm tuỳ nhiệt độ nước đo vào sáng ngày thi. Nước lạnh thì được mặc, có khi bắt buộc; nước ấm thì bị cấm, vì lúc đó đồ giữ nhiệt không còn để giữ ấm mà chỉ còn để nổi và bơi nhanh hơn. Ngưỡng nhiệt độ cụ thể khác nhau giữa các bộ luật và giữa dân chuyên với người phong trào, nên mỗi giải công bố trong điều lệ và chốt lại bằng thông báo ngay trước giờ xuất phát.
Đồ bơi giữ nhiệt là gì và vì sao luật phải quản
Đồ bơi giữ nhiệt trong ba môn là bộ đồ bó sát làm từ cao su tổng hợp neoprene, giữ một lớp nước mỏng sát da để cơ thể làm ấm. Khác đồ lặn, loại cho ba môn mỏng hơn ở vai và tay để dễ xoay tay, dày hơn ở thân và đùi để nâng hông lên.
Chính điểm cuối là lý do luật phải can thiệp. Neoprene chứa nhiều bọt khí nhỏ, làm người mặc nổi hơn. Hông và chân nổi lên, thân người nằm ngang hơn, cản nước giảm. Với người bơi yếu, chân hay chìm, lợi ích này rất rõ: bơi cùng sức mà nhanh hơn đáng kể, và yên tâm hơn. Một bộ đồ giữ nhiệt vì thế vừa là đồ an toàn, vừa là đồ tăng tốc. Luật tìm cách cho phép phần an toàn và hạn chế phần tăng tốc.
Ba vùng nhiệt độ: bắt buộc, được phép, bị cấm
Các bộ luật lớn chia nhiệt độ nước thành ba vùng. Con số cụ thể không giống nhau, nhưng logic thì giống:
| Nước | Đồ bơi giữ nhiệt | Lý do |
|---|---|---|
| Rất lạnh | Bắt buộc; dưới mức nữa thì chặng bơi bị rút ngắn hoặc huỷ | Chống hạ thân nhiệt, chuột rút, sốc lạnh |
| Mát đến hơi ấm | Được phép, tuỳ người chọn | Chưa cần bắt buộc, cũng chưa tới mức nóng |
| Ấm | Bị cấm | Không còn lý do giữ ấm; mặc vào chỉ được lợi nổi, lại có nguy cơ quá nóng |
Theo luật hiện hành, với người thi nhóm tuổi ở các giải cự ly phổ biến, mốc cấm thường nằm quanh 24–25°C; ở giải dành cho dân chuyên, mốc cấm thấp hơn khá nhiều. Mốc này còn đổi theo độ dài chặng bơi: bơi càng dài, người thi ở dưới nước càng lâu, mất nhiệt nhiều hơn, nên luật cho mặc ở nước ấm hơn một chút. Một số chuỗi giải cự ly dài còn có vùng giữa: được mặc nhưng không được xếp hạng nhận giải thưởng. Mỗi giải công bố con số áp dụng trong điều lệ, đừng dựa vào trí nhớ hay bảng của giải khác.
Giới hạn độ dày cũng là một phần của luật: phần lớn bộ luật không cho phép neoprene dày quá 5 mm ở bất kỳ chỗ nào trên bộ đồ, để tránh biến đồ giữ nhiệt thành phao.
Nhiệt độ nước được đo thế nào
Ban tổ chức đo nước vào sáng ngày thi, thường khoảng một giờ trước giờ xuất phát, ở nhiều điểm dọc cung bơi và ở một độ sâu nhất định dưới mặt nước. Kết quả là nhiệt độ đại diện, không phải chỗ ấm nhất hay lạnh nhất. Quyết định được công bố bằng loa, bảng tin, và qua ứng dụng hoặc trang mạng xã hội của giải.
Điều này có hệ quả thực tế: người thi phải mang đồ giữ nhiệt tới khu xuất phát (nếu có) và sẵn sàng cất nó đi. Nhiều người mới chỉ tập bơi với đồ giữ nhiệt, tới sáng ngày thi nghe tin bị cấm thì bối rối. Ngược lại, người không có đồ giữ nhiệt ở giải nước lạnh bắt buộc mặc thì không được xuất phát.
Nhiệt độ không khí, gió, mưa không nằm trong phép đo chính, nhưng trọng tài có thể cân nhắc khi điều kiện khắc nghiệt. Nước lạnh kèm gió mạnh, trời mưa có khi dẫn tới rút ngắn chặng bơi dù nhiệt độ nước chưa chạm ngưỡng.
Khi bị cấm: đồ bơi trơn (swimskin) và bộ thi
Khi đồ giữ nhiệt bị cấm, người thi bơi bằng bộ thi ba môn (trisuit) thường mặc cả ba chặng, hoặc mặc thêm đồ bơi trơn (swimskin) ra ngoài. Swimskin là lớp vải dệt mỏng, không có neoprene, ôm sát để giảm cản nước và cởi ra nhanh ở khu chuyển tiếp. Luật thường quy định chất liệu đồ bơi trong trường hợp này phải là vải dệt, không chứa cao su hay vật liệu tạo độ nổi, và có giới hạn về phần che tay. Các bộ đồ bơi kín tay tới cổ tay thường không được phép.
Ở Việt Nam và các nước nhiệt đới, nước biển và hồ phần lớn thời gian trong năm ấm hơn mốc cấm, nên ở nhiều giải tổ chức tại đây, người thi nhóm tuổi thường bơi không đồ giữ nhiệt. Người tập ở Việt Nam nên quen bơi không đồ giữ nhiệt trước; nếu định thi ở nước ôn đới thì tập thêm với đồ giữ nhiệt vài buổi trong hồ bơi và vài buổi ngoài trời có cứu hộ.
Đồ giữ nhiệt thay đổi chặng bơi và cả cuộc thi thế nào
Trong bối cảnh phối hợp, đồ giữ nhiệt không chỉ là chuyện của chặng bơi:
- Thứ tự lên bờ thay đổi. Ở giải được mặc, khoảng cách giữa người bơi giỏi và người bơi yếu hẹp lại. Người mạnh chặng đạp và chạy ít bị bỏ xa từ dưới nước.
- Chuyển tiếp dài hơn. Cởi đồ giữ nhiệt mất thời gian, nhất là phần chân. Người thi thường kéo khoá và lột phần trên ngay khi chạy lên bờ, rồi cởi phần dưới ở chỗ để xe.
- Vai mỏi khác. Bộ đồ bó ở vai làm một số người mỏi tay sớm nếu chưa quen. Mặc lần đầu trong ngày thi là ý tồi.
- Nguy cơ quá nóng. Mặc đồ giữ nhiệt trong nước ấm làm thân nhiệt tăng nhanh, nhất là khi gắng sức. Mốc cấm tồn tại một phần vì lý do này.
An toàn: đồ giữ nhiệt không phải phao cứu sinh
Vì đồ giữ nhiệt làm người mặc nổi hơn, nhiều người mới cảm thấy an toàn và đánh giá thấp chặng bơi. Đây là cái bẫy. Đồ giữ nhiệt không giữ được mặt ở trên nước khi kiệt sức, không chống được dòng chảy, và có thể làm khó thở nếu mặc sai cỡ hoặc quá chật ở ngực.
Người cảm thấy tức ngực, khó thở bất thường, choáng, hoảng loạn dưới nước thì nên dừng, nằm ngửa hoặc bám phao, giơ tay gọi cứu hộ ngay. Đau ngực, khó thở kéo dài sau khi lên bờ là dấu hiệu phải báo y tế của giải và gọi cấp cứu 115 nếu không ở trong khu có y tế. Không bao giờ tập bơi ngoài trời một mình, dù mặc đồ giữ nhiệt hay không. Người trên 35–40 tuổi mới tập lại, có bệnh tim mạch, huyết áp nên khám sức khoẻ trước khi thi sức bền có chặng bơi ngoài trời.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị cho cả hai khả năng
- Đọc điều lệ để biết giải áp dụng bộ luật nào và ngưỡng nhiệt độ bao nhiêu. Tra nhiệt độ nước trung bình ở nơi thi vào đúng thời điểm trong năm.
- Tập bơi được cả hai kiểu. Nếu nhiệt độ dự kiến nằm sát ngưỡng, khả năng cao phải quyết định vào phút chót.
- Thuê hoặc mượn thử trước khi mua. Cỡ đồ quan trọng hơn hãng; mặc vừa là bó sát mà vẫn thở sâu và xoay tay được. Nhiều nơi cho thuê theo giải.
- Tập cởi nhanh vài lần trên cạn để biết cảm giác, rồi thử ngay sau một buổi bơi.
- Theo dõi thông báo sáng ngày thi: loa, bảng tin, nhóm liên lạc của giải.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào được mặc wetsuit trong ba môn phối hợp?
Khi nhiệt độ nước đo sáng ngày thi thấp hơn mốc cấm mà giải áp dụng. Nước rất lạnh thì đồ giữ nhiệt là bắt buộc, nước mát thì tuỳ chọn, nước ấm thì bị cấm. Theo luật hiện hành, mốc cấm cho người thi nhóm tuổi thường quanh 24–25°C, nhưng mỗi giải công bố con số riêng trong điều lệ.
Vì sao nước ấm lại cấm mặc wetsuit?
Vì khi nước ấm, đồ giữ nhiệt không còn cần để giữ ấm mà chỉ tạo lợi thế nổi và bơi nhanh hơn. Mặc trong nước ấm còn làm thân nhiệt tăng nhanh khi gắng sức, gây nguy cơ quá nóng. Luật cấm để giữ công bằng và an toàn.
Swimskin khác wetsuit thế nào?
Swimskin là đồ bơi bằng vải dệt mỏng, không có neoprene nên không tạo độ nổi, chỉ giảm cản nước. Nó thường được phép khi wetsuit bị cấm. Wetsuit làm từ neoprene, vừa giữ ấm vừa làm người mặc nổi hơn.
Thi ba môn ở Việt Nam có cần wetsuit không?
Phần lớn thời gian trong năm, nước biển và hồ ở Việt Nam ấm hơn mốc cấm nên người thi nhóm tuổi thường bơi không đồ giữ nhiệt. Tuy vậy, hãy đọc điều lệ từng giải và theo dõi thông báo nhiệt độ nước vào sáng ngày thi.
Wetsuit có giúp người bơi yếu an toàn hơn không?
Đồ giữ nhiệt làm người mặc nổi hơn nên giúp người bơi yếu đỡ mệt, nhưng nó không phải phao cứu sinh. Nó không chống được dòng chảy, không giữ mặt trên nước khi kiệt sức. Người bơi yếu vẫn cần tập kỹ, không bơi ngoài trời một mình và biết cách gọi cứu hộ.
