Mười môn nữ và thi phối hợp cho thanh thiếu niên, cựu VĐV masters

Ngoài mười môn nam và bảy môn nữ quen thuộc, thi phối hợp còn có mười môn dành cho nữ, các phiên bản cho thanh thiếu niên với dụng cụ nhẹ hơn, và thể thức cho cựu vận động viên (masters) chia theo nhóm tuổi. Mười môn nữ được World Athletics công nhận kỷ lục nhưng chưa có ở Olympic; phối hợp trẻ dùng rào thấp hơn, tạ, đĩa, lao nhẹ hơn; còn masters có hệ số tuổi để người 60 tuổi và người 40 tuổi so được với nhau.

Mười môn nữ: có kỷ lục, chưa có Olympic

Mười môn nữ dùng đúng mười nội dung như nam — 100 m, 400 m, 1.500 m, rào, ba môn nhảy, ba môn ném — nhưng với dụng cụ nữ (rào 100 m, tạ 4 kg, đĩa 1 kg, lao 600 g) và thứ tự khác:

Lý do hay được nêu cho thứ tự đảo này là để mười môn nữ có thể tổ chức cùng lúc với mười môn nam mà không tranh khu thi: khi nam nhảy xa thì nữ ném đĩa, khi nam đẩy tạ thì nữ nhảy sào. Ngày nào cũng vẫn mở bằng môn chạy và đóng bằng môn chạy.

World Athletics công nhận kỷ lục thế giới mười môn nữ; kỷ lục hiện hành được lập năm 2005 bởi một vận động viên Litva và vẫn đứng tính tới 2025. Tuy vậy, thể thức này hiếm khi được tổ chức ở giải lớn. Olympic và giải vô địch thế giới vẫn chỉ có bảy môn cho nữ. Đã có những đề xuất đưa mười môn nữ vào chương trình chính thức, nhưng tới nay chưa thành hiện thực. Phần lớn nữ thi mười môn là ở giải masters và một số giải quốc gia.

Vì sao mười môn nữ chưa vào Olympic

Không có một văn bản nào giải thích gọn, nhưng những lý do hay được nhắc gồm: bảy môn đã có chỗ đứng vững từ 1984, với lịch sử, kỷ lục và khán giả riêng; chương trình Olympic bị giới hạn số nội dung và số vận động viên, thêm một môn mới thường phải đổi lấy việc bỏ một môn khác; và số nữ vận động viên thi mười môn ở trình độ cao vẫn còn ít. Những người ủng hộ thì cho rằng nam nữ nên thi cùng thể thức, như ở hầu hết các môn điền kinh khác. Cuộc tranh luận vẫn còn, và có thể còn kéo dài.

Phối hợp cho thanh thiếu niên: cùng môn, nhẹ dụng cụ

Với lứa dưới 20 tuổi (U20) và dưới 18 tuổi (U18), World Athletics giữ nguyên các môn và thứ tự, nhưng điều chỉnh dụng cụ cho phù hợp thể chất đang phát triển. Theo quy định hiện hành, hướng chung là:

Với nữ U18, bảy môn dùng rào thấp hơn, tạ và lao nhẹ hơn người lớn. Con số chính xác cho từng lứa và từng giải luôn được ghi trong điều lệ; ban tổ chức giải trẻ trong nước có thể có quy định riêng, nên kiểm điều lệ trước.

Vì dụng cụ khác, thành tích U18 và U20 không so trực tiếp với người lớn, dù cùng dùng bảng điểm. Một học sinh đẩy tạ 5 kg được bao nhiêu mét không nói được gì về việc em đẩy tạ 7,26 kg sau này.

Với trẻ nhỏ: vận động đa dạng, không chấm điểm

Ở lứa tiểu học, ý tưởng phối hợp vẫn rất có giá trị — nhưng theo hướng khác hẳn. World Athletics có chương trình điền kinh trẻ em (Kids' Athletics) tổ chức các bài chạy, nhảy, ném dạng đồng đội, dụng cụ mềm, an toàn, cả lớp cùng tham gia. Tinh thần là cho trẻ làm quen nhiều kiểu vận động, không chuyên môn hoá sớm.

Với phụ huynh và giáo viên, vài điều nên giữ:

• Không chấm điểm, không xếp hạng, không so con với "chuẩn" nào. Mục tiêu là trẻ thích vận động và thử nhiều thứ.
• Dụng cụ an toàn: bóng mềm thay tạ, xà mềm, khu nhảy có đệm. Không cho trẻ tự nhảy sào hay ném vật nặng.
• Nhiều môn hơn là một môn. Chạy, bật, ném, thăng bằng xen kẽ — đó chính là tinh thần của phối hợp, ở dạng vui.

Masters: phối hợp cho người từ 35 tuổi

Điền kinh cựu vận động viên (masters) do World Masters Athletics (WMA) điều hành, chia nhóm tuổi 5 năm một, bắt đầu từ 35 tuổi. Masters có đủ các thể thức phối hợp: mười môn, bảy môn, năm môn trong nhà, và cả năm môn ném (throws pentathlon) cho những ai mê ném.

Đặc điểm của phối hợp masters:

• Dụng cụ nhẹ dần theo tuổi, rào thấp dần, và với nhóm tuổi cao, cự ly rào có thể ngắn hơn.
• Hệ số tuổi. Ngoài bảng điểm thường, masters dùng hệ số điều chỉnh theo tuổi (age-grading), nhờ đó thành tích của người 65 tuổi và người 45 tuổi có thể quy về một thang chung.
• Không khí cộng đồng, giống tinh thần vòng danh dự sau 1.500 m của giải lớn — người ta thi với bảng điểm hơn là với nhau.

Điều cần nói thẳng: hai ngày thi mười môn là gánh nặng thật với tim mạch, gân, khớp, nhất là với người trên 40 tuổi. Trước khi đăng ký thi phối hợp masters, nhất là khi mới tập lại sau nhiều năm, có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường hay từng đau ngực, ngất khi gắng sức, hãy khám sức khoẻ. Môn nhảy sào và rào là nơi người lớn tuổi hay chấn thương — tập với huấn luyện viên, bỏ môn nếu thấy đau, không "thi nốt cho đủ".

Bảng tổng hợp các thể thức phối hợp điền kinh

Góc nhìn hôm nay: phối hợp không chỉ của người trẻ đỉnh cao

Thi phối hợp thường gắn với hình ảnh vận động viên 25 tuổi trên sân Olympic. Thực tế, nó trải dài từ sân trường tiểu học tới giải masters của người 70, 80 tuổi. Muốn tìm hiểu thêm, trang của World Athletics có luật và quy định dụng cụ theo lứa tuổi; trang của World Masters Athletics có bảng hệ số tuổi. Người lớn tuổi muốn thử nên bắt đầu bằng thể thức ngắn (năm môn hoặc năm môn ném), có huấn luyện viên và khám sức khoẻ trước.